{"release_id":"release-2026-11-03-6c742fbd8e","bepaling":{"schema_version":"1.0.0","id":"prov:wvsv:art-2.10.29","type":"bepaling","wetboek":"wvsv_nieuw","artikelnummer":"2.10.29","structuurpad":["Boek 2","Hoofdstuk 10","Titel 10.3","Afdeling 10.3.1"],"versie_ids":["provv:wvsv:art-2.10.29:stb-2026-56","provv:wvsv:art-2.10.29:kwest-wet"],"vastgestelde_versie_id":"provv:wvsv:art-2.10.29:stb-2026-56","voorgestelde_versie_ids":[],"geconsolideerde_versie_id":"provv:wvsv:art-2.10.29:kwest-wet","review_ids":[]},"artikelnummer":"2.10.29","titel":null,"structuurpad":["Boek 2","Hoofdstuk 10","Titel 10.3","Afdeling 10.3.1"],"labels":["Wettekst","Nog niet in werking","Toelichting"],"vastgesteld":{"id":"provv:wvsv:art-2.10.29:stb-2026-56","label":"Vastgesteld (Stb. 2026, 56)","documentversie_id":"docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa","document_titel":"Vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (Stb. 2026, 56)","document_url":"https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.html","sha256":"e3e33d868eaad813515d3f14520f88b2f225da1887631510d67b8c5d85fc534d","tekst":"1. De rechter-commissaris kan, indien hij dit in het belang van het onderzoek wenselijk acht, de verdachte ambtshalve of op zijn verzoek in de gelegenheid stellen het verhoor van de getuige bij te wonen.\n2. De verdachte doet een verzoek als bedoeld in het eerste lid tegelijk met het verzoek, bedoeld in artikel 2.10.2, of zo spoedig mogelijk nadat hij ervan in kennis is gesteld dat de rechter-commissaris ambtshalve, op vordering van de officier van justitie of na verwijzing door de rechtbank een getuige zal verhoren.\n3. De rechter-commissaris beslist op een verzoek als bedoeld in het eerste lid, nadat hij de officier van justitie en de getuige in de gelegenheid heeft gesteld hun standpunt daarover kenbaar te maken.\n4. Indien een gegrond vermoeden bestaat dat de getuige niet op de terechtzitting zal kunnen verschijnen of dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door het afleggen van een verklaring op de terechtzitting in gevaar wordt gebracht, en het voorkomen van dit gevaar zwaarder weegt dan het belang om de getuige op de terechtzitting te kunnen ondervragen, nodigt de rechter-commissaris de verdachte uit het verhoor bij te wonen, tenzij het belang van het onderzoek geen uitstel van het verhoor toelaat.\n5. Indien de verdachte aanwezig is bij het verhoor, is artikel 2.10.28, tweede lid, van overeenkomstige toepassing. De rechter-commissaris kan bevelen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten indien deze een ordelijk verloop van het verhoor van de getuige verhindert.","leden":[{"id":"sec:stb-2026-56:art-2.10.29/lid-1","soort":"lid","nummer":"1","tekst":"1. De rechter-commissaris kan, indien hij dit in het belang van het onderzoek wenselijk acht, de verdachte ambtshalve of op zijn verzoek in de gelegenheid stellen het verhoor van de getuige bij te wonen.","kinderen":[]},{"id":"sec:stb-2026-56:art-2.10.29/lid-2","soort":"lid","nummer":"2","tekst":"2. De verdachte doet een verzoek als bedoeld in het eerste lid tegelijk met het verzoek, bedoeld in artikel 2.10.2, of zo spoedig mogelijk nadat hij ervan in kennis is gesteld dat de rechter-commissaris ambtshalve, op vordering van de officier van justitie of na verwijzing door de rechtbank een getuige zal verhoren.","kinderen":[]},{"id":"sec:stb-2026-56:art-2.10.29/lid-3","soort":"lid","nummer":"3","tekst":"3. De rechter-commissaris beslist op een verzoek als bedoeld in het eerste lid, nadat hij de officier van justitie en de getuige in de gelegenheid heeft gesteld hun standpunt daarover kenbaar te maken.","kinderen":[]},{"id":"sec:stb-2026-56:art-2.10.29/lid-4","soort":"lid","nummer":"4","tekst":"4. Indien een gegrond vermoeden bestaat dat de getuige niet op de terechtzitting zal kunnen verschijnen of dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door het afleggen van een verklaring op de terechtzitting in gevaar wordt gebracht, en het voorkomen van dit gevaar zwaarder weegt dan het belang om de getuige op de terechtzitting te kunnen ondervragen, nodigt de rechter-commissaris de verdachte uit het verhoor bij te wonen, tenzij het belang van het onderzoek geen uitstel van het verhoor toelaat.","kinderen":[]},{"id":"sec:stb-2026-56:art-2.10.29/lid-5","soort":"lid","nummer":"5","tekst":"5. Indien de verdachte aanwezig is bij het verhoor, is artikel 2.10.28, tweede lid, van overeenkomstige toepassing. De rechter-commissaris kan bevelen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten indien deze een ordelijk verloop van het verhoor van de getuige verhindert.","kinderen":[]}],"juridische_context":{"brontype":"official_enactment","wetgevingsfase":"enacted","publicatiestatus":"published","inwerkingtreding_status":"not_in_force","consolidatiekarakter":"not_applicable","status_bewijs_ids":["evidence:46157f0fb01d1ed6","evidence:ed98a65feb84edbe","evidence:8c45d0baf16aa816"],"status_gecontroleerd_op":"2026-11-03","geldig_vanaf":{"waarde":null,"status":"not_stated"},"geldig_tot":{"waarde":null,"status":"not_stated"}},"herkomst_analyse":{"vergelijking":{},"gelijkenis":{},"conclusie":"primaire_bron","wijzigingsinstructie_ids":[]},"bronlocator":{"xml_pad":"/officiele-publicatie[1]/staatsblad[1]/wet-besluit[1]/wettekst[1]/boek[2]/hoofdstuk[10]/titeldeel[3]/afdeling[1]/artikel[4]"},"tekstonderdeel_id":"sec:stb-2026-56:art-2.10.29"},"voorgesteld":[],"geconsolideerd":{"id":"provv:wvsv:art-2.10.29:kwest-wet","label":"Geconsolideerde presentatie (KWEST)","documentversie_id":"docv:kwest-wet:f48b037c7e4f","document_titel":"Geconsolideerde tekst (KWEST, repository)","document_url":"https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/basex/data/wet.xml","sha256":"f48b037c7e4f05b88c4d3fba25429ed34fb3da1a1b421884256dc58b0758df87","tekst":"1. De rechter-commissaris kan, indien hij dit in het belang van het onderzoek wenselijk acht, de verdachte ambtshalve of op zijn verzoek in de gelegenheid stellen het verhoor van de getuige bij te wonen.\n2. De verdachte doet een verzoek als bedoeld in het eerste lid tegelijk met het verzoek, bedoeld in artikel 2.10.2, of zo spoedig mogelijk nadat hij ervan in kennis is gesteld dat de rechter-commissaris ambtshalve, op vordering van de officier van justitie of na verwijzing door de rechtbank een getuige zal verhoren.\n3. De rechter-commissaris beslist op een verzoek als bedoeld in het eerste lid, nadat hij de officier van justitie en de getuige in de gelegenheid heeft gesteld hun standpunt daarover kenbaar te maken.\n4. Indien een gegrond vermoeden bestaat dat de getuige niet op de terechtzitting zal kunnen verschijnen of dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door het afleggen van een verklaring op de terechtzitting in gevaar wordt gebracht, en het voorkomen van dit gevaar zwaarder weegt dan het belang om de getuige op de terechtzitting te kunnen ondervragen, nodigt de rechter-commissaris de verdachte uit het verhoor bij te wonen, tenzij het belang van het onderzoek geen uitstel van het verhoor toelaat.\n5. Indien de verdachte aanwezig is bij het verhoor, is artikel 2.10.28, tweede lid, van overeenkomstige toepassing. De rechter-commissaris kan bevelen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten indien deze een ordelijk verloop van het verhoor van de getuige verhindert.","leden":[{"id":"sec:kwest-wet:art-2.10.29/lid-1","soort":"lid","nummer":"1","tekst":"1. De rechter-commissaris kan, indien hij dit in het belang van het onderzoek wenselijk acht, de verdachte ambtshalve of op zijn verzoek in de gelegenheid stellen het verhoor van de getuige bij te wonen.","kinderen":[]},{"id":"sec:kwest-wet:art-2.10.29/lid-2","soort":"lid","nummer":"2","tekst":"2. De verdachte doet een verzoek als bedoeld in het eerste lid tegelijk met het verzoek, bedoeld in artikel 2.10.2, of zo spoedig mogelijk nadat hij ervan in kennis is gesteld dat de rechter-commissaris ambtshalve, op vordering van de officier van justitie of na verwijzing door de rechtbank een getuige zal verhoren.","kinderen":[]},{"id":"sec:kwest-wet:art-2.10.29/lid-3","soort":"lid","nummer":"3","tekst":"3. De rechter-commissaris beslist op een verzoek als bedoeld in het eerste lid, nadat hij de officier van justitie en de getuige in de gelegenheid heeft gesteld hun standpunt daarover kenbaar te maken.","kinderen":[]},{"id":"sec:kwest-wet:art-2.10.29/lid-4","soort":"lid","nummer":"4","tekst":"4. Indien een gegrond vermoeden bestaat dat de getuige niet op de terechtzitting zal kunnen verschijnen of dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door het afleggen van een verklaring op de terechtzitting in gevaar wordt gebracht, en het voorkomen van dit gevaar zwaarder weegt dan het belang om de getuige op de terechtzitting te kunnen ondervragen, nodigt de rechter-commissaris de verdachte uit het verhoor bij te wonen, tenzij het belang van het onderzoek geen uitstel van het verhoor toelaat.","kinderen":[]},{"id":"sec:kwest-wet:art-2.10.29/lid-5","soort":"lid","nummer":"5","tekst":"5. Indien de verdachte aanwezig is bij het verhoor, is artikel 2.10.28, tweede lid, van overeenkomstige toepassing. De rechter-commissaris kan bevelen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten indien deze een ordelijk verloop van het verhoor van de getuige verhindert.","kinderen":[]}],"juridische_context":{"brontype":"consolidated_presentation","wetgevingsfase":"enacted","publicatiestatus":"published","inwerkingtreding_status":"not_in_force","consolidatiekarakter":"editorial_compilation","status_bewijs_ids":[],"status_gecontroleerd_op":"2026-11-03","geldig_vanaf":{"waarde":null,"status":"not_stated"},"geldig_tot":{"waarde":null,"status":"not_stated"}},"herkomst_analyse":{"vergelijking":{"stb-2026-56":"exact","stb-2026-57":"afwezig","kst-36913-2":"afwezig"},"gelijkenis":{"stb-2026-56":1},"conclusie":"gelijk_aan_stb_2026_56","wijzigingsinstructie_ids":[]},"bronlocator":{"xml_pad":"/wetgeving[1]/wettekst[1]/boek[2]/hoofdstuk[10]/titeldeel[3]/afdeling[1]/artikel[4]","kwest_about_id":"artikel=2.10.29","kwest_part_id":"artikel=2.10.29"},"tekstonderdeel_id":"sec:kwest-wet:art-2.10.29"},"voorstel_verschilt":false,"wijzigingsinstructies":[],"toelichting":[{"schema_version":"1.0.0","id":"mvt:36327:552","type":"toelichting","documentversie_id":"docv:kwest-toelichting-36327:418eb8932339","soort":"artikelsgewijs","artikelnummers":["2.10.29"],"bepaling_ids":["prov:wvsv:art-2.10.29"],"titelpad":["ARTIKELSGEWIJS DEEL","BOEK 2 HET OPSPORINGSONDERZOEK","HOOFDSTUK 10 Onderzoek door de rechter-commissaris","TITEL 10.3 Het verhoor van de getuige","AFDELING 10.3.1 Algemene bepalingen","Artikel 2.10.29 [aanwezigheid verdachte; uitsluiten van aanwezigheid]"],"tekst":"Dit artikel heeft betrekking op de aanwezigheid van de verdachte bij het getuigenverhoor en is nieuw. Ten opzichte van de bestaande regeling van de artikelen 186a, tweede lid, en 187, eerste lid, is de hoofdregel dat de verdachte bij het getuigenverhoor «niet aanwezig is, tenzij» omgekeerd naar «aanwezig is, tenzij». Volgens het huidige artikel 186a, tweede lid, kan de rechter-commissaris de verdachte, indien hij dit in het belang van het onderzoek wenselijk acht, in de gelegenheid stellen het verhoor van een getuige of deskundige bij te wonen. Op grond van het huidige artikel 187 gaat hij daartoe over indien een gegrond vermoeden bestaat dat de getuige of deskundige niet op de terechtzitting zal kunnen verschijnen of dat de gezondheid of het welzijn van de getuige of deskundige, kort gezegd, aan het afleggen van een verklaring op de terechtzitting in de weg staat. In het nu toegelichte artikel wordt als uitgangspunt in de wettelijke regeling tot uitdrukking gebracht dat de verdachte in de gelegenheid is een getuigenverhoor bij de rechter-commissaris bij te wonen. Bepaald is ook dat de verdachte de vragen kan opgeven die hij gesteld wenst te zien en dat hij door de rechter-commissaris op een geschikt moment in de gelegenheid wordt gesteld vragen aan de getuige te stellen. De rechter-commissaris kan bepalen dat vragen door zijn tussenkomst worden gesteld. Er zijn wel drie uitzonderingsgronden geformuleerd op de hoofdregel dat de verdachte bij het getuigenverhoor aanwezig kan zijn.\nDeze bepaling is een uitvloeisel van het voornemen om met betrekking tot getuigenverhoren die niet door de zittingsrechter wordt afgenomen maar door de rechter-commissaris, zoveel mogelijk gelegenheid te scheppen voor de verdachte zelf om het ondervragingsrecht te kunnen uitoefenen. Mede gelet op de consultatieadviezen is er aanleiding nader op de achtergrond hiervan in te gaan. De bepaling moet worden gezien tegen de achtergrond van de ontwikkelingen die zich met betrekking tot het getuigenverhoor in het Nederlandse strafproces hebben voorgedaan sinds de totstandkoming van het huidige wetboek. Sinds het De auditu-arrest in 1926 (HR 20 december 1926, NJ 1927, 85) is het aantal getuigenverhoren op de terechtzitting sterk afgenomen. De meeste strafzaken worden hoofdzakelijk afgedaan op basis van de verklaringen zoals deze in het vooronderzoek zijn afgelegd, overigens zonder dat is afgedaan aan de mogelijkheid om een getuige desgewenst op de terechtzitting te verhoren. In de loop der tijd zijn de argumenten om een getuige niet op de terechtzitting maar bij de rechter-commissaris te verhoren bovendien sterker geworden in verband met de notie – die ook terug te vinden is in de rechtspraak van het EHRM – dat getuigen bescherming behoeven tegen de openbaarheid van de terechtzitting, bijvoorbeeld bij kwetsbare slachtoffers, of vanwege bedreiging of de bescherming van andere belangen, zoals de opsporing of de staatsveiligheid (zie de wettelijke regeling met betrekking tot bedreigde of afgeschermde getuigen). Het gebruik van verklaringen die zijn afgelegd in het vooronderzoek voor het bewijs is dus toegestaan. Dat neemt niet weg dat uit de jurisprudentie van het EHRM volgt dat de verdachte, als hij daarom verzoekt, een effectieve ondervragingsgelegenheid moet hebben gehad voordat een verklaring van een getuige als bewijs kan worden gebruikt. Dit betekent dat de verdachte het waarheidsgehalte en de betrouwbaarheid van de verklaring moet kunnen (doen) toetsen door de getuige in zijn aanwezigheid te doen ondervragen, ofwel op het moment dat de getuige zijn verklaring aflegt, of op een later moment in de procedure. Het EHRM heeft het belang van het recht om belastende getuigen te kunnen ondervragen in zijn arrest in de zaak Keskin tegen Nederland nogmaals benadrukt. Daarbij heeft als uitgangspunt te gelden dat de verdachte zelf in de gelegenheid wordt gesteld om de getuige te (doen) verhoren («Article 6 § 3 (d) enshrines the principle that, before an accused can be convicted, all evidence against him must normally be produced in his presence at a public hearing with a view to adversarial argument. Exceptions to this principle are possible but must not infringe the rights of the defence, which, as a rule, require that the accused should be given an adequate and proper opportunity to challenge and question a witness against him.»). De mogelijkheid voor de raadsman om bij het verhoor aanwezig te zijn en vragen te stellen, kan niet altijd worden gelijkgesteld aan de mogelijkheid voor de verdachte de getuige zelf te (doen) ondervragen. Verder heeft de overheid de positieve verplichting om maatregelen te nemen die het ondervragingsrecht van de verdediging verzekeren door haar in staat te stellen getuigen te ondervragen, in beginsel volgens het principe van hoor en wederhoor (EHRM 24 november 1986, nr. 9120/80, NJ 1988, 745, m.n. Alkema (Unterpertinger/Oostenrijk); EHRM 20 november 1989, NJ 1990, 245, m.n. Alkema (Kostovski/Nederland); EHRM 15 december 2011, nr. 26766/05 en 22228/06 (Al-Khawaja en Tahery/Groot-Brittannië)). Dat geldt voor het onderzoek op de terechtzitting, maar ligt ook voor de hand wanneer in het strafproces een grote plaats is ingeruimd voor getuigenverklaringen die voorafgaand aan de terechtzitting zijn afgelegd. Bij het uitgangspunt dat de verdachte zelf in staat wordt gesteld om getuigen te doen verhoren, wordt nu in de wet aangesloten. Dat neemt niet weg dat er ook gevallen denkbaar zijn waarin de verdachte niet bij het verhoor aanwezig kan zijn, maar door aanwezigheid bij dat verhoor van diens raadsman toch een effectieve ondervragingsgelegenheid wordt gewaarborgd. Ook die situaties worden in de wet nader geregeld.\nBij het voorgaande verdient opmerking dat de behoefte aan aanwezigheid van de verdachte bij het verhoor van de getuige in de praktijk met name zal bestaan als het gaat om belastende getuigen (getuigen van wie de verklaring voor het bewijs kan worden gebruikt), maar deze algemene regeling geldt voor het verhoor van elke soort getuige, dus ook ontlastende getuigen.\nHet omkeren van de hoofdregel dat de verdachte bij een getuigenverhoor door de rechter-commissaris «niet aanwezig is, tenzij...» (de huidige artikelen 186a, tweede lid, en 187, eerste lid) naar «aanwezig, tenzij», berust dus op een principiële keuze die ook aansluit bij de keuze die in het nieuwe wetboek wordt gemaakt voor versterking van de regeling van het vooronderzoek in verband met de zogenaamde «beweging naar voren». Op deze manier wordt ook in de wettelijke regeling tot uitdrukking gebracht dat met betrekking tot getuigenverhoren die niet door de zittingsrechter worden afgenomen maar door de rechter-commissaris, zoveel mogelijk gelegenheid wordt geboden om het ondervragingsrecht te kunnen uitoefenen, vooral wanneer verhoren naar verwachting niet meer of niet nogmaals op de terechtzitting kunnen of zullen worden afgenomen. Naarmate minder invulling is gegeven aan het ondervragingsrecht bij getuigen die buiten de terechtzitting zijn verhoord, is er ook meer aanleiding een verzoek om die getuige opnieuw te verhoren op de terechtzitting te honoreren. Het ligt dus in de rede het verhoor bij de rechter-commissaris zo goed mogelijk in te kleden. Die regeling moet als geheel een correcte structuur bieden waarin rechten herkenbaar zijn vormgegeven. Een volledig discretionaire bevoegdheid voor de rechter-commissaris om de verdachte het verhoor bij te laten wonen, indien hij dat in het belang van het onderzoek wenselijk acht (huidige artikel 186a) of indien aanwezigheid van de verdachte redelijkerwijs in het belang van het onderzoek is (zoals voorgesteld door de NVvR), past daarbij niet en zou overigens neerkomen op behoud van de huidige regeling. In het licht van de verdedigingsrechten vormt de inmiddels in het Nederlandse strafproces gegroeide nadruk op het vooronderzoek een valide argument voor een grotere rol van de verdachte bij het getuigenverhoor bij de rechter-commissaris.\nDit alles neemt niet weg dat beperking van de rechten van de verdachte na een individuele afweging van belangen in een concrete zaak aanvaardbaar kan zijn. Andere bij het verhoor van een getuige op het spel staande belangen dan die van de verdachte, zoals het belang van de getuige of het belang van het onderzoek, kunnen daartoe aanleiding geven. Het verklaart ook waarom de gronden om de verdachte van aanwezigheid bij het getuigenverhoor uit te sluiten anders zijn dan bij de terechtzitting. Er bestaat nog steeds een aantal verschillen tussen het verhoor door de rechter-commissaris en het verhoor op de terechtzitting. Daarom zijn op de omgekeerde hoofdregel uitzonderingen geformuleerd. Bovendien kan bij de toepassing van de regeling worden gedifferentieerd naar de vorm waarin aan het aanwezigheidsrecht wordt uitgevoerd. Er kunnen maatregelen worden getroffen die nodig zijn om een ongestoord verloop van het verhoor mogelijk te maken. Zowel op de uitzonderingen als op de praktische maatregelen wordt hierna teruggekomen.\nBepaald is dat de rechter-commissaris de verdachte op diens verzoek in de gelegenheid stelt om het verhoor van de getuige bij te wonen. Of dit ook zal leiden tot een grote vraag om bij het verhoor aanwezig te zijn valt te bezien. Er zal een groep verdachten zijn die dat liever aan de raadsman overlaat. Niettemin is door de Rvdr de zorg geuit dat afbreuk wordt gedaan aan de door de «beslotenheid van het kabinet» geborgde onbevangenheid en vrijheid om te verklaren, terwijl volgens de NVvR bovendien het waarheidsgehalte van de afgelegde verklaringen negatief zou worden beïnvloed.\nIn de huidige situatie verschilt een getuigenverhoor bij de rechter-commissaris op meerdere punten van een getuigenverhoor op de terechtzitting. Er is in geval van een verhoor door de rechter-commissaris geen sprake van een openbare zitting en mede daardoor is sprake van een minder formele omgeving; de aandacht is volledig gericht op de getuige en de door hem af te leggen verklaring; er is meer gelegenheid aandacht te schenken aan goede verslaglegging en doorgaans is de verdachte niet aanwezig. De «beslotenheid» van het kabinet betreft dus meer aspecten dan de afwezigheid van de verdachte. Het is voorstelbaar dat de aanwezigheid van een verdachte invloed heeft op de verklaring van de getuige. Dat kan echter in twee richtingen uitwerken. Ofwel de getuige durft niet, of niet (geheel) naar waarheid te verklaren omdat hij de verdachte vreest of niet wil afvallen, ofwel hij spreekt juist meer de waarheid, omdat hij overdrijvingen en interpretaties achterwege laat. De aanwezigheid van de verdachte kan de waarheidsvinding ook ten goede komen, omdat hij gerichte vragen kan formuleren op basis van zijn eigen herinnering. De raadsman kan samen met de verdachte vooraf vragen formuleren, maar kan, indien de beantwoording van de vragen tijdens het verhoor tot nadere vragen leidt, niet putten uit eigen herinneringen aan de gebeurtenis. Overigens betekent het recht op aanwezigheid bij het verhoor en het recht om zelf vragen te stellen niet dat de aanwezige verdachte altijd de gelegenheid moet worden gegeven om zijn vragen rechtstreeks te stellen aan de getuige. De rechter-commissaris kan bepalen dat vragen door zijn tussenkomst worden gesteld.\nAls er gegronde reden is om aan te nemen dat de eerstgenoemde mogelijkheid, dat de getuige niet (geheel) naar waarheid durft te verklaren, zich voordoet, zal de rechter-commissaris dit meewegen bij de beoordeling van het verzoek en dit kunnen afwijzen op een van de drie gronden genoemd in het tweede lid. In de eerste plaats kan de rechter-commissaris het verzoek van de verdachte afwijzen indien hij van oordeel is dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door de aanwezigheid van de verdachte schade zal lijden en het voorkomen van die schade zwaarder moet wegen dan het belang van de verdachte om bij het verhoor van de getuige aanwezig te zijn. In de tweede plaats kan het verzoek worden afgewezen indien het belang van het onderzoek zich tegen de aanwezigheid van de verdachte bij het verhoor verzet. In de derde plaats kan het belang van een goede rechtspleging zich tegen de aanwezigheid van de verdachte verzetten. Deze gronden, die nader worden toegelicht bij het tweede lid, bieden meer ruimte dan op het eerste gezicht het geval lijkt, bijvoorbeeld om bescherming te bieden aan getuigen voor wie de aanwezigheid van de verdachte vanwege hun kwetsbaarheid problematisch is. Van belang is ook om niet te denken in termen van alles of niets. Zoals eerder opgemerkt kan de rechter-commissaris ook maatregelen nemen, opdat de verdachte op andere wijze dan in fysieke aanwezigheid het verhoor kan volgen en (al dan niet door tussenkomst van zijn raadsman) zijn inbreng kan geven. Het lijkt in elk geval niet op voorhand aannemelijk dat de genoemde situatie, dat de getuige niet (geheel) naar waarheid durft te verklaren, zich op zo grote schaal zal voordoen dat het uitgangspunt (recht op aanwezigheid) daarom in het geheel niet zou moeten gelden.\nDe Rvdr en de NVvR hebben verder gewezen op belemmeringen van praktische aard, zoals tekortschietende ruimte in verhoorkamers en andere benodigde gebouwelijke aanpassingen, alsmede de noodzaak tot extra vervoer van de verdachte en politieaanwezigheid tijdens het verhoor. Met het oog op een goede uitvoering van de regeling is van belang deze aspecten goed in kaart te brengen. De uitvoeringsconsequenties zullen in samenspraak met de ketenpartners nader kunnen worden onderzocht, hoewel op voorhand moeilijk is in te schatten hoe vaak de verdachte te kennen zal geven bij een getuigenverhoor aanwezig te willen zijn, in hoeveel gevallen de rechter-commissaris een dergelijk verzoek al of niet zal inwilligen en welke extra logistieke maatregelen in welke gevallen genomen moeten worden om de aanwezigheid van de verdachte te realiseren. Er zijn ook maatregelen denkbaar waardoor de aanwezigheid van de verdachte bij het verhoor op alternatieve wijze wordt ingevuld. Ook hier springt het belang in het oog van de ontwikkeling van technologische oplossingen ter ondersteuning van een toekomstbestendig strafproces. Het is goed denkbaar dat het bijwonen van het verhoor gebeurt in de vorm van meeluisteren op afstand via videoconferentie elders in het gerechtsgebouw of in de penitentiaire inrichting. Mede met het oog hierop is de regeling inzake videoconferentie in Boek 1, Hoofdstuk 10, aangepast. Het verhoor kan ook onderbroken worden voor tussentijds overleg tussen raadsman en verdachte die zich elders bevindt. Dit zou zelfs kunnen ongeacht of de verdachte het verhoor volgt via videoconferentie. De verdachte kan dan kennisnemen van de antwoorden die de getuige heeft gegeven en aan de raadsman aanvullende vragen opgeven. Deze alternatieven voor fysieke aanwezigheid in de verhoorkamer kunnen ook een oplossing bieden ter voorkoming van een confrontatie tussen de verdachte en het slachtoffer dat als getuige wordt verhoord. Aan oplossingen voor de geschetste belemmeringen bij de uitvoering zal ook bij de implementatie van het nieuwe wetboek nadrukkelijk aandacht kunnen worden besteed. De vraag wat nodig is voor die uitvoering is echter een andere dan de vraag of de wettelijke regeling evenwichtig is en voldoende recht doet aan de belangen die met het getuigenverhoor zijn gemoeid. Die belangen rechtvaardigen aanpassing van de regeling van het getuigenverhoor bij de rechter-commissaris in de aangegeven zin.\nEerste lid\nIn dit lid is eerst de (nieuwe, ten opzichte van artikel 187, eerste lid, omgekeerde) hoofdregel vermeld: de rechter-commissaris stelt de verdachte op zijn verzoek in de gelegenheid het verhoor bij te wonen. De verdachte doet dit verzoek bij gelegenheid van een verzoek aan de rechter-commissaris tot het doen van onderzoek als bedoeld in artikel 2.10.2 of zo spoedig mogelijk nadat hem is meegedeeld dat de rechter-commissaris ambtshalve, op vordering van de officier van justitie of na verwijzing door de rechtbank een getuige zal verhoren. Voor het kabinet van rechters-commissarissen is het met het oog op de organisatie van een getuigenverhoor van belang te weten of de verdachte aanwezig wenst te zijn, opdat enerzijds de beoordeling van dat verzoek met afweging van belangen kan plaatsvinden, en anderzijds ook in praktisch opzicht voorbereidingen kunnen worden getroffen.\nVerder is bepaald dat artikel 2.10.28, tweede lid, van overeenkomstige toepassing is. Hierdoor is verzekerd dat ook de verdachte de vragen kan opgeven die hij gesteld wenst te zien en dat hij door de rechter-commissaris op een geschikt moment in de gelegenheid wordt gesteld vragen aan de getuige te stellen. De rechter-commissaris kan bepalen dat vragen door zijn tussenkomst worden gesteld.\nHet voorschrift in het huidige artikel 187, tweede lid, eerste zin, dat de rechter-commissaris kan bepalen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten opdat een getuige buiten zijn tegenwoordigheid zal worden ondervraagd, is in geclausuleerde vorm opgenomen in het derde lid. Het overige deel van het tweede lid van artikel 187 is, evenals het derde lid, opgenomen in artikel 2.10.32, dat het huidige artikel 187d vervangt.\nTweede lid\nDe rechter-commissaris beslist op het verzoek van de verdachte nadat hij de officier van justitie en de getuige in de gelegenheid heeft gesteld hun standpunt daarover kenbaar te maken.\nOp de hoofdregel in het eerste lid zijn in het tweede lid drie uitzonderingen geformuleerd op grond waarvan de rechter-commissaris het verzoek van de verdachte kan afwijzen.\nIn de eerste plaats kan de rechter-commissaris het verzoek van de verdachte om aanwezig te zijn bij het getuigenverhoor afwijzen, indien hij van oordeel is dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door de aanwezigheid van de verdachte schade zal lijden en het voorkomen van die schade zwaarder moet wegen dan het belang van de verdachte om bij het verhoor met de getuige aanwezig te zijn. Het beschermen van getuigen, die de gelegenheid moeten hebben vrijuit te verklaren, is naast het uit artikel 6 EVRM voortvloeiende ondervragingsrecht van de verdachte een rechtens te beschermen belang. Schade aan welzijn of gezondheid kan dreigen indien vermoedens bestaan van intimidatie of bedreiging van de kant van de verdachte of indien het afleggen van een verklaring in aanwezigheid van de verdachte voor de getuige die tevens slachtoffer is, onoverkomelijk of onnodig belastend is (secundaire victimisatie).\nSlachtofferhulp Nederland heeft aangegeven dat slachtoffers soms niet in aanwezigheid van de verdachte willen worden verhoord, terwijl misschien niet wordt voldaan aan het in het tweede lid geformuleerde gezondheid- en welzijnscriterium. Voor de beoordeling van de vraag of een slachtoffer als getuige moet worden gehoord en zo ja, in wiens aanwezigheid, is niet uitsluitend de wens van de getuige met betrekking tot de omstandigheden waaronder hij moet getuigen van belang. Bij die beoordeling moeten zijn belangen worden afgewogen tegen andere belangen, zoals het recht van de verdediging de getuige te ondervragen. Deze afweging wordt ook in de huidige regeling al gemaakt. Van oudsher is bij een getuigenverhoor bij de rechter-commissaris behalve de officier van justitie ook de raadsman van de verdachte aanwezig en kan deze de vragen opgeven die hij gesteld wenst te zien (het huidige artikel 186a, eerste en derde lid). In de huidige regeling bestaat ook al de mogelijkheid voor de rechter-commissaris om, indien hij dit in het belang van het onderzoek wenselijk vindt, de verdachte in de gelegenheid te stellen het verhoor bij te wonen. Hij is daartoe zelfs gehouden indien gegrond vermoeden bestaat dat de getuige niet op de terechtzitting zal kunnen verschijnen of dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door het afleggen van een verklaring op de terechtzitting in gevaar wordt gebracht en het voorkomen van dit gevaar zwaarder weegt dan het belang om de getuige op de terechtzitting te kunnen ondervragen (artikel 187, eerste lid). Juist met het oog dus op het belang van het slachtoffer om niet bloot te worden gesteld aan herhaalde ondervraging en aan een verhoor op een openbare terechtzitting, biedt het verhoor bij het kabinet van de rechter-commissaris de mogelijkheid dit te doen plaatsvinden onder aangepaste en beschermende omstandigheden. Dit houdt echter niet zonder meer in dat de verdachte bij het verhoor wordt weggehouden. Volgens de huidige regeling vormt dit belang juist aanleiding om de verdachte bij het verhoor uit te nodigen. Volgens de nieuwe regeling zal de rechter-commissaris, zoals gezegd, moeten afwegen in de eerste plaats of er een gegrond vermoeden bestaat dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door het afleggen van een verklaring in aanwezigheid van de verdachte schade zal lijden. Weliswaar zal hij daartoe de wens van het slachtoffer dat de verdachte niet aanwezig is meewegen, maar er kan niet op voorhand aan een bepaald belang een doorslaggevende betekenis worden toegekend. Er is steeds sprake van een belangenafweging, waarbij het er veeleer om gaat te achterhalen waardoor die wens wordt ingegeven en of deze verband houdt met een kwetsbaarheid in de gezondheid of het welzijn van de getuige, en dus mogelijke schade voor de gezondheid of het welzijn bij een verhoor in aanwezigheid van de verdachte. In de tweede plaats moet de rechter-commissaris afwegen of het voorkomen van deze schade zwaarder weegt dan het belang van de verdachte om bij het verhoor van de getuige aanwezig te zijn. Een dergelijke belangenafweging is in het huidige recht ook al vereist bij de toepassing van artikel 187 (Kamerstukken II 2003/04, 29 254, nr. 3, p. 13). Indien de rechter-commissaris na die afweging tot het oordeel komt dat de verdachte wel aanwezig moet zijn bij het verhoor, kan hij bovendien maatregelen treffen waardoor direct (oog)contact met de getuige wordt vermeden, bijvoorbeeld door de inzet van videoconferentie, zoals ook in artikel 12 van het Besluit slachtoffers van strafbare feiten wordt aangeduid.\nIn de tweede plaats kan de rechter-commissaris het verzoek afwijzen indien het belang van het onderzoek zich tegen de aanwezigheid van de verdachte bij het verhoor verzet. Dit belang zal de rechter-commissaris in ieder individueel geval moeten afwegen tegen het belang van de verdachte om bij het verhoor aanwezig te zijn. Er kan sprake zijn van de situatie waarin de verdachte niet op de hoogte is van het verhoor van de getuige. Ook als hij dat wel is, kan het belang van het onderzoek met zich brengen dat de verdachte niet bij het getuigenverhoor aanwezig kan zijn, bijvoorbeeld omdat de verdachte met de inhoud van het verhoor op grond van tactische overwegingen nog niet op de hoogte moet komen. Het belang van het onderzoek wordt in het wetboek gebruikt om de doelbinding van de bevoegdheidsuitoefening uit te drukken. De bevoegdheidsuitoefening, in dit geval het verhoren van de getuige, moet naar redelijke verwachting kunnen bijdragen aan het onderzoek. Deze bijdrage ontbreekt of is onvoldoende in de gevallen dat de aanwezigheid van de verdachte werkelijk afbreuk doet aan de met het verhoor beoogde waarheidsvinding. Is daarvan sprake, dan kan zijn aanwezigheid op de tweede genoemde grond worden geweigerd.\nIn de derde plaats kan het belang van een goede rechtspleging zich tegen de aanwezigheid van de verdachte verzetten. Daarbij moet gedacht worden aan gevallen waarin het ordelijk verloop van het verhoor ernstig verstoord kan worden wanneer de verdachte aanwezig is, bijvoorbeeld wanneer de verdachte gestoord gedrag vertoont of de verdachte en de getuige elkaar vijandig gezind zijn en elkaar mogelijk verbaal of fysiek in de haren zullen vliegen, of de verdachte bijvoorbeeld bij een eerder verhoor recalcitrant gedrag heeft vertoond.\nVerondersteld mag worden dat de rechter-commissaris deze weigeringsgronden inroept indien hij de reële verwachting heeft dat de aanwezigheid van de verdachte negatief zal uitwerken op het verhoor en niet met als enig en uitsluitend doel de verdachte bij het verhoor weg te houden. De rechter-commissaris doet er verstandig aan goed te motiveren op welke grond hij het verzoek om aanwezig te zijn bij het verhoor afwijst. Het nemen van een zorgvuldig afwogen beslissing, ook indien deze lastig en mogelijk voor een betrokkene onwelgevallig is, is inherent aan de algemene beslisbevoegdheid van de rechter-commissaris.\nIndien de verdachte niet wordt toegestaan bij het verhoor aanwezig te zijn, kan, wanneer de reden van zijn afwezigheid daaraan niet in de weg staat, gezocht worden naar compenserende maatregelen. Zo kan voor dit doel op grotere schaal gebruik worden gemaakt van rechtstreekse audiovisuele verbindingen zoals voor het horen of verhoren van personen op grond van het huidige artikel 131a al mogelijk is, opdat de verdachte op een andere plaats of in een andere ruimte het verhoor kan volgen. Ook zou hem in voorkomend geval de gelegenheid kunnen worden geboden tussentijds te overleggen met zijn raadsman, zodat de verdachte langs die weg aanvullende vragen kan stellen. Zoals gezegd in de algemene inleiding van de toelichting bij dit artikel, wordt mede met het oog hierop de regeling inzake videoconferentie in Boek 1, Hoofdstuk 10, uitgebreid met als doel mogelijk te maken dat ook het bijwonen van een verhoor (van een ander) per videoconferentie kan plaatsvinden.\nDerde lid\nIn deze bepaling is artikel 187, tweede lid, eerste zin, overgenomen in geclausuleerde vorm. Bij het nieuwe uitgangspunt dat aan een verzoek van de verdachte het getuigenverhoor bij te wonen gevolg wordt gegeven, tenzij op grond van de in het tweede lid geformuleerde criteria moet worden geoordeeld dat de verdachte het recht om het verhoor bij te wonen moet worden ontzegd, past niet dat de rechter-commissaris de tot het verhoor toegelaten verdachte weer de deur kan wijzen enkel opdat de getuige buiten diens aanwezigheid zal worden ondervraagd. De bevoegdheid te bevelen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten is in dit lid dan ook beperkt tot de situatie waarin de verdachte een ordelijk verloop van het verhoor van de getuige verhindert. Hierbij kan worden gedacht aan het verbaal of non-verbaal afleiden of intimideren van de getuige of het herhaaldelijk ongevraagd tussenbeide komen, terwijl het door de rechter-commissaris tot de orde roepen of waarschuwen van de verdachte vergeefs blijkt.","bronlocator":{"xml_pad":"/toelichting[1]/artikelsgewijs[1]/boek[2]/hoofdstuk[10]/titeldeel[3]/afdeling[1]/artikel[3]","kwest_about_id":"artikel=2.10.29","kwest_part_id":"artikel=2.10.29"},"verificatie":{"officieel_documentversie_id":"docv:kst-36327-3:e1b226686555","status":"verified","methode":"langste passage (≥40 tekens) genormaliseerd teruggezocht in officiële Kamerstuk-XML"},"bewijs_ids":[],"document_titel":"Toelichting 36327 (KWEST-structuur)","document_url":"https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/basex/data/toelichting-36327.xml"}],"definities":[],"verwijst_naar":["2.10.2","2.10.28"],"verwezen_door":["2.10.11","2.10.58","2.10.71"],"transponering":[{"schema_version":"1.0.0","id":"trans:nieuw_huidig:2.10.29:1","type":"transponering","richting":"nieuw_huidig","tabelversie":"2023-07-06","documentversie_id":"docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be","nieuw":{"artikel":"2.10.29","lid":"1","verwijzing_tekst":null,"tekst":"De rechter-commissaris stelt de verdachte op zijn verzoek in de gelegenheid het verhoor van de getuige bij te wonen. De verdachte doet dit verzoek tegelijk met het verzoek als bedoeld in artikel 2.10.2 of zo spoedig mogelijk nadat hij ervan in kennis is gesteld dat de rechter-commissaris ambtshalve, op vordering van de officier van justitie of na verwijzing door de rechtbank een getuige zal verhoren. Artikel 2.10.28, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing."},"huidig":{"artikel":"186a","lid":"2","verwijzing_tekst":"186a, 2; nieuw","tekst":null},"koppelingstype":"maps_to","bron_opmerking":"tabel: deels nieuw","tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst":"afwijkend","bepaling_id":"prov:wvsv:art-2.10.29","bewijs_ids":["evidence:f003166572180e05"]},{"schema_version":"1.0.0","id":"trans:nieuw_huidig:2.10.29:2","type":"transponering","richting":"nieuw_huidig","tabelversie":"2023-07-06","documentversie_id":"docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be","nieuw":{"artikel":"2.10.29","lid":"2","verwijzing_tekst":null,"tekst":"De rechter-commissaris beslist op het verzoek van de verdachte, nadat hij de officier van justitie en de getuige in de gelegenheid heeft gesteld hun standpunt daarover kenbaar te maken. Hij kan het verzoek van de verdachte afwijzen, indien een gegrond vermoeden bestaat dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door het afleggen van een verklaring in aanwezigheid van de verdachte schade zal lijden en het voorkomen van deze schade zwaarder weegt dan het belang van de verdachte om bij het verhoor van de getuige aanwezig te zijn, of indien het belang van het onderzoek of het belang van een goede rechtspleging zich tegen de aanwezigheid van de verdachte verzet."},"huidig":{"artikel":"187","lid":"1","verwijzing_tekst":"187, 1; nieuw","tekst":null},"koppelingstype":"maps_to","bron_opmerking":"tabel: deels nieuw","tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst":"afwijkend","bepaling_id":"prov:wvsv:art-2.10.29","bewijs_ids":["evidence:d07aa81306570bbc"]},{"schema_version":"1.0.0","id":"trans:nieuw_huidig:2.10.29:3","type":"transponering","richting":"nieuw_huidig","tabelversie":"2023-07-06","documentversie_id":"docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be","nieuw":{"artikel":"2.10.29","lid":"3","verwijzing_tekst":null,"tekst":"De rechter-commissaris kan bevelen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten indien deze een ordelijk verloop van het verhoor van de getuige verhindert."},"huidig":{"artikel":"187","lid":"2","verwijzing_tekst":"187, 2","tekst":"De rechter-commissaris kan bevelen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten, opdat een getuige of deskundige buiten zijn tegenwoordigheid zal worden ondervraagd."},"koppelingstype":"maps_to","bron_opmerking":null,"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst":"exact","bepaling_id":"prov:wvsv:art-2.10.29","bewijs_ids":["evidence:c9bfe9a30fa4d2fd"]},{"schema_version":"1.0.0","id":"trans:huidig_nieuw:186a:2","type":"transponering","richting":"huidig_nieuw","tabelversie":"2023-07-06","documentversie_id":"docv:kwest-transponering-huidig-nieuw:d3117a9cd6d1","nieuw":{"artikel":"2.10.29","lid":"1","verwijzing_tekst":"2.10.29, 1","tekst":"1. De rechter-commissaris stelt de verdachte op zijn verzoek in de gelegenheid het verhoor van de getuige bij te wonen. De verdachte doet dit verzoek tegelijk met het verzoek als bedoeld in artikel 2.10.2 of zo spoedig mogelijk nadat hij ervan in kennis is gesteld dat de rechter-commissaris ambtshalve, op vordering van de officier van justitie of na verwijzing door de rechtbank een getuige zal verhoren. Artikel 2.10.28, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing."},"huidig":{"artikel":"186a","lid":"2","verwijzing_tekst":null,"tekst":"De rechter-commissaris kan, indien hij dit in het belang van het onderzoek wenselijk acht, ook de verdachte in de gelegenheid stellen het verhoor van een getuige of deskundige bij te wonen."},"koppelingstype":"maps_to","bron_opmerking":null,"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst":"afwijkend","bepaling_id":"prov:wvsv:art-2.10.29","bewijs_ids":["evidence:4e66c9fbe3c98914"]},{"schema_version":"1.0.0","id":"trans:huidig_nieuw:187:1","type":"transponering","richting":"huidig_nieuw","tabelversie":"2023-07-06","documentversie_id":"docv:kwest-transponering-huidig-nieuw:d3117a9cd6d1","nieuw":{"artikel":"2.10.29","lid":"2","verwijzing_tekst":"2.10.29, 2","tekst":"2. De rechter-commissaris beslist op het verzoek van de verdachte, nadat hij de officier van justitie en de getuige in de gelegenheid heeft gesteld hun standpunt daarover kenbaar te maken. Hij kan het verzoek van de verdachte afwijzen, indien een gegrond vermoeden bestaat dat de gezondheid of het welzijn van de getuige door het afleggen van een verklaring in aanwezigheid van de verdachte schade zal lijden en het voorkomen van deze schade zwaarder weegt dan het belang van de verdachte om bij het verhoor van de getuige aanwezig te zijn, of indien het belang van het onderzoek of het belang van een goede rechtspleging zich tegen de aanwezigheid van de verdachte verzet."},"huidig":{"artikel":"187","lid":"1","verwijzing_tekst":null,"tekst":"Indien gegrond vermoeden bestaat dat de getuige of deskundige niet ter terechtzitting zal kunnen verschijnen of dat de gezondheid of het welzijn van de getuige of deskundige door het afleggen van een verklaring ter terechtzitting in gevaar wordt gebracht, en het voorkomen van dit gevaar zwaarder weegt dan het belang om de getuige of deskundige ter terechtzitting te kunnen ondervragen, nodigt de rechter-commissaris de officier van justitie en de verdachte tot bijwoning van het verhoor uit, tenzij het belang van het onderzoek geen uitstel van het verhoor gedoogt."},"koppelingstype":"maps_to","bron_opmerking":null,"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst":"afwijkend","bepaling_id":"prov:wvsv:art-2.10.29","bewijs_ids":["evidence:1637efcd1be58ee6"]},{"schema_version":"1.0.0","id":"trans:huidig_nieuw:187:2","type":"transponering","richting":"huidig_nieuw","tabelversie":"2023-07-06","documentversie_id":"docv:kwest-transponering-huidig-nieuw:d3117a9cd6d1","nieuw":{"artikel":"2.10.29","lid":"3","verwijzing_tekst":"2.10.29, 3; 2.10.32, 4","tekst":"3. De rechter-commissaris kan bevelen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten indien deze een ordelijk verloop van het verhoor van de getuige verhindert. 4. De rechter-commissaris kan bepalen dat de verdachte en diens raadsman het verhoor van de getuige niet mogen bijwonen voor zover dit met het oog op de in het eerste lid vermelde belangen noodzakelijk is. In dat geval is ook de officier van justitie niet bevoegd daarbij aanwezig te zijn."},"huidig":{"artikel":"187","lid":"2","verwijzing_tekst":null,"tekst":"De rechter-commissaris kan bevelen dat de verdachte de plaats van verhoor zal verlaten, opdat een getuige of deskundige buiten zijn tegenwoordigheid zal worden ondervraagd. Hij kan bepalen dat de verdachte en diens raadsman het verhoor van de getuige niet mogen bijwonen voor zover dit met het oog op de in artikel 187d, eerste lid, vermelde belangen strikt noodzakelijk is. In het laatste geval is ook de officier van justitie niet bevoegd daarbij tegenwoordig te zijn."},"koppelingstype":"maps_to","bron_opmerking":null,"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst":"afwijkend","bepaling_id":"prov:wvsv:art-2.10.29","bewijs_ids":["evidence:d208afbb67fd9fee"]}],"reviews":[],"vorige":"2.10.28","volgende":"2.10.30"}