Factsheet artikel 2.7.61
Deterministisch samengesteld uit gevalideerde records van release release-2026-11-03-6c742fbd8e; volledige teksten, geen samenvatting. Per rubriek staat of de bron iets vermeldt (aanwezig), niets vermeldt (niet in de bron), nog niet is beoordeeld, of niet van toepassing is. JSON downloaden
WettekstVastgesteldNog niet in werkingWettekst (vastgesteld, nog niet in werking)Toelichting beschikbaar
Vastgestelde tekst aanwezig
Voorgestelde tekst (eerste aanvullingswet 36913) niet in de bron
Het wetsvoorstel bevat geen vervangende tekst voor dit artikel.
Geconsolideerde presentatie (KWEST) aanwezigherkomst: gelijk aan stb 2026 56
Geconsolideerde presentatieNog niet in werking Ontwikkeldata uit de openbare KWEST-repository; vergelijking met primaire bronnen: stb-2026-56: exact; stb-2026-57: afwezig; kst-36913-2: afwezig.
Leden en onderdelen aanwezig4
De leden staan hierboven in de wettekst; ieder lid en onderdeel is afzonderlijk citeerbaar met een eigen bewijsrecord.
Normatieve regels nog niet beoordeeld
Regelextractie voor dit artikel nog niet uitgevoerd of nog niet beoordeeld.
Definities niet in de bron
Dit artikel bevat geen definitie en wordt niet door een definitie uit de begrippenlijst aangewezen.
Toelichting (memorie van toelichting) aanwezig1 passage(s)
Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › BOEK 2 HET OPSPORINGSONDERZOEK › HOOFDSTUK 7 Bevoegdheden met betrekking tot voorwerpen en gegevens › TITEL 7.5 Uitoefening van bevoegdheden in het geval van verschoningsrecht › Artikel 2.7.61 [verbod op kennisneming van informatie; uitzonderingen] · Toelichting 36327 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: failed
Zoals in de toelichting op artikel 2.7.60 aan de orde kwam, is een onderscheid aangebracht tussen de inbeslagneming van voorwerpen en het overnemen van gegevens enerzijds en de kennisneming van informatie waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt anderzijds. Zoals daar aan de orde kwam, mag dergelijke informatie onder de in dat artikel genoemde omstandigheden, zo nodig na inbeslagneming, worden overgenomen. Daarmee mag echter nog niet ook tot kennisneming van die informatie worden overgegaan. In het nu toegelichte artikel wordt geregeld in welke gevallen van de informatie mag worden kennisgenomen. De rechter-commissaris beslist op grond van artikel 2.7.62 of van een van deze gevallen sprake is. Het moment waarop na een positieve beslissing daarover tot kennisneming mag worden overgegaan volgt uit artikel 2.7.64.
Zowel het uitgangspunt dat van informatie waarover het functioneel verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis mag worden genomen, als de uitzonderingen daarop, zijn opgenomen in één artikel. Zo is in één oogopslag helder wat het toetsingskader is en in welke gevallen van informatie (geen) kennis mag worden genomen.
Aanhef
De aanhef vervangt het huidige artikel 98, eerste lid, waarin het uitgangspunt is opgenomen dat van informatie waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis wordt genomen. Er wordt een aantal redactionele wijzigingen aangebracht. De zinsnede «tot welke hun plicht tot geheimhouding zich uitstrekt» wordt vervangen door «waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt». De reden daarvan is allereerst dat een geheimhoudingsplicht niet automatisch leidt tot een verschoningsrecht. Een geheimhoudingsplicht is weliswaar een voorwaarde voor het verschoningsrecht, maar is niet de enige voorwaarde daarvoor. Zie nader de toelichting op artikel 1.6.7. Een tweede reden is dat de huidige formulering is gebaseerd op het professioneel verschoningsrecht, terwijl de bepaling ook geldt voor het journalistiek verschoningsrecht. Voor de beantwoording van de vraag over welke informatie «het verschoningsrecht zich uitstrekt», moet worden aangesloten bij het criterium zoals dat is opgenomen in artikel 1.6.7 respectievelijk artikel 1.6.8. Het gaat om informatie waarover de verschoningsgerechtigde zich, indien hij als getuige daarover zou worden bevraagd, zou kunnen verschonen op grond van artikel 1.6.7 of artikel 1.6.8. Dit betekent ten aanzien van professioneel verschoningsgerechtigden dat het moet gaan om vertrouwelijke informatie die is verstrekt of verkregen in het kader van het beroep in verband waarmee het verschoningsrecht is toegekend. Ten aanzien van journalisten en publicisten geldt dat het moet gaan om, kort gezegd, informatie over hun bron.
De term «brieven en andere geschriften» uit het huidige artikel 98 wordt vervangen door «gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie». De huidige terminologie is gedateerd. Veel gegevens worden tegenwoordig digitaal bewaard. Gedacht kan worden aan digitale administraties bij bedrijven en aan correspondentie per email. Over het algemeen wordt aangenomen dat de term «geschrift» zich niet beperkt tot op papier neergelegde, dadelijke leesbare teksten. Een op eenvoudige wijze leesbaar te maken (digitale) tekst is ook een geschrift. Daarnaast geldt dat digitale gegevens die het verschoningsrecht raken op basis van de huidige artikelen 125i e.v. (zie in het bijzonder het huidige artikel 125l) een soortgelijke bescherming kennen als «analoge» geschriften. Daarom is de terminologie gemoderniseerd en is voorzien in één regeling voor zowel analoge als digitale gegevens. Dit gebeurt door de term «brieven of andere geschriften» te vervangen door «gegevens». Daarmee wordt ook benadrukt dat niet zozeer de vorm waarin de gegevens zijn opgeslagen (de gegevensdrager), maar de inhoud van de gegevens van belang is voor de vraag of zij onder het bereik van het verschoningsrecht vallen. Dit sluit aan bij de wijziging (als opgenomen in artikel 2.8.3) van het huidige artikel 126aa, tweede lid, waarin «processen-verbaal of andere voorwerpen» wordt vervangen door de term «gegevens».
Ook wordt «aan voorwerpen te ontlenen informatie» toegevoegd. De huidige beperking tot brieven en andere geschriften zou strikt genomen betekenen dat wanneer een arts bijvoorbeeld een bloedmonster of urinemonster van de verdachte onder zich heeft, dat voorwerp kan worden inbeslaggenomen en dat de informatie die daaraan kan worden ontleend, kan worden gebruikt. Hierdoor ontstaat theoretisch de situatie dat de arts zich kan verschonen van het afgeven van het medische dossier waarin de resultaten van onderzoek aan een bloedmonster zijn opgenomen, maar dat hij wel het bloedmonster moet afgeven, waaruit politie en justitie die resultaten dan vervolgens kunnen afleiden. Dit staat op gespannen voet met de ratio van de regeling, te weten dat personen niet belemmerd moeten worden om zich tot een verschoningsgerechtigde te wenden om bijstand en advies. In de praktijk wordt al aangenomen dat dergelijke aan voorwerpen te ontlenen informatie ook onder het verschoningsrecht valt. Daarbij moet worden opgemerkt dat ten aanzien van voorwerpen of gegevens die voorwerp van het strafbare feit uitmaken (corpora) of tot het begaan daarvan gediend hebben (instrumenta) een beroep op het verschoningsrecht overigens niet zal slagen. Zie ook de toelichting bij onderdeel b.
Onderdeel a
Dit onderdeel komt overeen met het huidige artikel 98, eerste lid, en laat toe dat van verschoningsgerechtigde informatie mag worden kennisgenomen met toestemming van de functioneel verschoningsgerechtigde. Dit moet worden bezien tegen de achtergrond van het feit dat het verschoningsrecht een recht is dat kán worden ingeroepen. Het is aan de functioneel verschoningsgerechtigde om met inachtneming van zijn beroepsnormen te bepalen of hij zich wil beroepen op zijn verschoningsrecht. Overigens ligt het voor de hand dat de functioneel verschoningsgerechtigde, vanwege zijn geheimhoudingsplicht, in beginsel een beroep zal doen op zijn verschoningsrecht.
Onderdeel b
Een tweede geval waarin van gegevens en aan voorwerpen te ontlenen informatie mag worden kennisgenomen, ondanks dat zij voldoen aan het criterium van de artikelen 1.6.7 en 1.6.8 betreft het geval waarin die voorwerpen of gegevens voorwerp uitmaken van het strafbare feit (corpus) of tot het plegen daarvan hebben gediend (instrumentum). Dit volgt al uit het huidige artikel 98, vijfde lid. In dat artikellid wordt nog gesproken over «brieven of andere geschriften». Dat betekent dat bijvoorbeeld het originele vervalste geschrift dat aan een advocaat in bewaring is gegeven, mag worden inbeslaggenomen. Ook emailberichten of notulen die betrekking hebben op overleg over of het uitdenken van strafbare gedragingen of concepten van (valse) overeenkomsten kunnen worden aangemerkt als instrumenta delicti (ECLI:NL:HR:2016:110, NJ 2016/163). De vraag of voorwerpen of gegevens «het voorwerp van het strafbare feit uitmaken» of «tot het begaan daarvan hebben gediend» laat zich niet in het algemeen beantwoorden, maar is in het bijzonder afhankelijk van de aard van het desbetreffende voorwerp of gegeven, de aard van het delict dat zou zijn begaan door de (rechts)persoon tegen wie de verdenking is gericht en de feitelijke gedragingen die hem worden verweten (vgl. ECLI:NL:HR:2016:8).
Zoals gezegd, strekt het verschoningsrecht zich in het kader van de inbeslagneming niet alleen uit over brieven en geschriften, maar ook over andere voorwerpen. Dat geldt dus ook voor de regeling van de corpora en instrumenta. Ook andere voorwerpen dan brieven of geschriften die corpus of instrumentum zijn, kunnen worden inbeslaggenomen. Gedacht kan worden aan het vuurwapen dat aan een advocaat in bewaring is gegeven en de bolletjes die de arts verwijdert uit de maag van een bolletjesslikker.
Onderdeel c
Een uitzondering op de hoofdregel dat van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis mag worden genomen, betreft het geval waarin sprake is van een «doorbrekingsgrond». Ten aanzien van het professioneel verschoningsrecht (artikel 1.6.7) gaat het dan om de situatie dat naar het oordeel van de rechter-commissaris zeer uitzonderlijke omstandigheden maken dat het belang van de waarheidsvinding in een individueel geval zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang dat ieder zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaring tot de verschoningsgerechtigde kan wenden. Zoals hierboven aan de orde kwam ligt aan het professioneel verschoningsrecht ten grondslag dat het belang van de waarheidsvinding moet wijken voor het maatschappelijk belang dat ieder zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking van het besprokene om bijstand en advies tot bepaalde hulpverleners moet kunnen wenden. Tegelijkertijd is het verschoningsrecht niet absoluut. Zo kunnen corpora en instrumenta al op grond van het huidige artikel 98 worden inbeslaggenomen (zie ook onderdeel b). Daarnaast volgt uit de jurisprudentie van de Hoge Raad dat in zeer uitzonderlijke omstandigheden in een individueel geval het belang van de waarheidsvinding kan prevaleren boven het belang dat met het verschoningsrecht wordt beschermd (ECLI:NL:HR:1985:AC9066, NJ 1986/173 en ECLI:NL:HR:1985:AC9067, NJ 1986/174). In die gevallen kan informatie waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt niettemin worden gebruikt in de zaak. Dit wordt ook wel aangeduid als een «doorbreking» van het verschoningsrecht. Ten aanzien van het strafrecht heeft de jurisprudentie over de zeer uitzonderlijke omstandigheden zich vooral rondom de doorzoeking en de inbeslagneming ontwikkeld. Maar ook ten aanzien van digitale gegevens die zijn ingevoerd door of vanwege een verschoningsgerechtigde (het huidige artikel 125l), geldt dat in zeer uitzonderlijke omstandigheden waarin het belang van de waarheidsvinding moet prevaleren boven het belang dat door het verschoningsrecht wordt beschermd, onderzoek aan deze gegevens mogelijk is (Kamerstukken II 1989/90, 21 551, nr. 3, p. 28; ECLI:NL:HR:2009:BG9494, NJ 2009/151). In de strafrechtelijke literatuur is gepleit voor codificatie van de jurisprudentie over de zeer uitzonderlijke omstandigheden. Zie P.A.M. Mevis, «De bescherming van het verschoningsrecht uit hoofde van beroep, stand of ambt bij de toepassing van dwangmiddelen», DD 2006, p. 230; T. Bertens en F. Vellinga-Schootstra, «Grondslagen en strafprocessuele gevolgen van de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht van de arts, advocaat en notaris», Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht van België en Nederland. Preadviezen 2013, Den Haag 2013, p. 233. Bij de voorbereiding van deze nieuwe regeling is eveneens vanuit de praktijk de wens om codificatie naar voren gebracht. In de wettekst is aansluiting gezocht bij het criterium zoals dat is geformuleerd in de jurisprudentie van de Hoge Raad. Van belang is dat het moet gaan om «zeer uitzonderlijke omstandigheden». Niet ieder geval waarin het verschoningsrecht een drempel voor de waarheidsvinding opwerpt, komt dus voor doorbreking in aanmerking. Inherent aan het verschoningsrecht is immers dat het belang van de waarheidsvinding nu juist moet wijken voor een ander, hoger belang.
Uit de verschillende arresten van de Hoge Raad (vgl. onder meer ECLI:NL:HR:2009:BG5979, NJ 2009/263, ECLI:NL:HR:2012:BU6088, NJ 2012/537 en ECLI:NL:HR:2022:1324) kunnen de volgende factoren worden afgeleid die betrokken worden bij de beoordeling of sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden: a. de vraag of de verschoningsgerechtigde zelf verdachte is; b. de aard, omvang en context van de gevraagde gegevens; c. het belang van de desbetreffende strafzaak; d. de vraag of belanghebbenden toestemming voor verstrekking hebben gegeven; e. de vraag in hoeverre de gegevens de verschoningsgerechtigde zelf betreffen; f. de vraag in hoeverre de desbetreffende gegevens op andere wijze zouden kunnen worden verkregen; g. het belang van de desbetreffende gegevens.
Op basis van de jurisprudentie kan geen doorslaggevende betekenis aan één van deze factoren worden gegeven; zij moeten in onderlinge samenhang worden bezien. Specifiek met betrekking tot de factor onder a kan het volgende worden opgemerkt. Uit de jurisprudentie van de Hoge Raad kan worden afgeleid dat een factor die meeweegt is of de verschoningsgerechtigde zelf verdachte is. Tegelijkertijd is de enkele verdenking onvoldoende grond om het verschoningsrecht te doorbreken. Doorbreking kan wel aan de orde zijn wanneer sprake is van een verdenking van een ernstig strafbaar feit, zoals het vormen van een crimineel samenwerkingsverband tussen de verschoningsgerechtigde en de hulpzoekende (zie onder meer ECLI:NL:HR:1986:AC3769, NJ 1987/490, ECLI:NL:HR:2002:AD9162, NJ 2002/439 en ECLI:NL:HR:2009:BH7284, NJ 2009/443). Een tweede in de rechtspraak erkend geval waarin sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden, is het geval waarin de verschoningsgerechtigde wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit tegen de hulpzoekende. Gedacht kan worden aan het geval waarin de patiënt als gevolg van het vermoedelijk ernstig verwijtbaar ondeskundig handelen van een arts is overleden (zie onder meer ECLI:NL:HR:2008:BD7817, NJ 2008/630). Het is niet noodzakelijk dat de hulpzoekende respectievelijk degene wiens gegevens het betreft ook het directe slachtoffer van het strafbare feit is (vgl. ECLI:NL:HR:2008:BC1369, NJ 2008/407).
Voor het aannemen van zeer uitzonderlijke omstandigheden is niet steeds vereist dat de verschoningsgerechtigde ook zelf verdachte is. Gedacht kan worden aan gevallen waarin niet de verschoningsgerechtigde, maar aan zijn zorg toevertrouwde personen worden verdacht van ernstige strafbare feiten. Een voorbeeld uit de jurisprudentie betreft het geval waarin twee medepatiënten verdacht werden van seksueel misbruik van een andere in een centrum voor jeugdpsychiatrie opgenomen patiënt. De personalia (naam-, adres en woonplaatsgegevens) van de alleen bij naam bekende verdachten werden gevraagd aan de psychiater-directeur van de inrichting (ECLI:NL:HR:2004:AO5070, NJ 2005/273). Een tweede voorbeeld heeft betrekking op de situatie waarin er wel een vermoeden bestaat van een ernstig strafbaar feit dat in het kader van de verleende zorg is begaan, maar (nog) niet duidelijk is wie daarvoor verantwoordelijk is. De vraag of in dat geval sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden moet volgens de Hoge Raad in voorkomende gevallen mede worden beantwoord tegen de achtergrond van de uit de artikelen 2 (recht op leven) en 3 (verbod op foltering) EVRM voortvloeiende positieve verplichting van de Staat tot het doen van effectief en onafhankelijk onderzoek naar strafbare feiten die een inbreuk maken op deze rechten (ECLI:NL:HR:2011:BP6141, NJ 2011/416). Een derde voorbeeld heeft betrekking op een situatie waarin het gaat om een verdenking van een ernstig strafbaar feit (ten aanzien van een zeer jong kind), waarbij een beperkte set van gegevens nodig is om gedegen forensisch onderzoek te kunnen doen – ook naar het gevaar dat is ontstaan voor de gezondheid van het slachtoffer – en die gegevens niet op andere wijze te verkrijgen zijn (ECLI:NL:HR:2022:1324).
Het oordeel dat sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden moet zijn gebaseerd op omstandigheden die zich voordoen ongeacht de inhoud van de stukken (ECLI:NL:HR:2014:1566, NJ 2014/476).
Er moet steeds in het individuele geval een zorgvuldige weging plaatsvinden, waarbij – conform het wettelijke uitgangspunt – de eerbiediging van het verschoningsrecht uitgangspunt dient te zijn. Er moet met grote zorg worden nagegaan of daadwerkelijk sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden die een inbreuk op het verschoningsrecht kunnen rechtvaardigen.
Groot gewicht moet worden toegekend aan de vraag of er een minder ingrijpend alternatief voorhanden is dan de doorbreking van het verschoningsrecht. Dit betekent dat al bij de beslissing over de doorzoeking of het onderzoek in digitale-gegevensdragers en geautomatiseerde werken moet worden nagegaan of de gegevens niet op een andere wijze kunnen worden verkregen. Uit de woorden «zeer uitzonderlijk» respectievelijk «onevenredig grote schade» volgt dat terughoudend moet worden omgegaan met deze uitzonderingsgrond. Dat betekent ook dat de kennisneming niet verder mag gaan dan strikt noodzakelijk is voor het aan het licht brengen van de waarheid. Dit betekent dat wanneer voor de waarheidsvinding kan worden volstaan met de kennisneming van een beperkt deel van de informatie of met kennisneming van geanonimiseerde informatie, daarmee moet worden volstaan. Het is in eerste instantie aan de opsporing en het openbaar ministerie om, gegeven het uitgangspunt dat het verschoningsrecht in principe dient te worden geëerbiedigd, te onderbouwen waarom een doorbreking in een individueel geval noodzakelijk is. Daarnaast rust een belangrijke taak op de rechter-commissaris om in volle omvang te toetsen of van een zeer uitzonderlijke omstandigheid sprake is. Uit de jurisprudentie over het professioneel verschoningsrecht blijkt dat de rechter, indien hij zeer uitzonderlijke omstandigheden aanwezig acht, dit oordeel uitvoerig zal moeten motiveren. De Hoge Raad spreekt in dit verband over «zware motiveringseisen» (ECLI:NL:HR:2006:AV2386, NJ 2006/622).
Onderdeel d
Ten aanzien van journalisten geldt op grond van artikel 1.6.8 dat een beroep van een journalist of publicist op zijn verschoningsrecht kan worden afgewezen indien «aan een zwaarder wegend maatschappelijk belang een onevenredig grote schade zou worden toegebracht». Deze uitzondering geldt, in het verlengde daarvan, ook voor de kennisneming van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie. Zoals in de wetgeschiedenis bij de Wet bronbescherming in strafzaken is uiteengezet (zie Kamerstukken II 2014/15, 34 032, nr. 3), komt een journalist in principe verschoningsrecht toe ten aanzien van, kort gezegd, zijn bron. De rechter-commissaris behoeft dit beroep echter niet te honoreren wanneer hij van oordeel is dat in de bijzondere omstandigheden van het gegeven geval openbaring van die bron in een democratische samenleving noodzakelijk is met het oog op een of meer in artikel 10, tweede lid, EVRM genoemde belangen: nationale veiligheid, territoriale integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van gezondheid en de goede zeden. Het gaat hier om een afweging van uiteenlopende belangen, waarbij op voorhand noch een vast gewicht noch een rangorde van die belangen kan worden vastgesteld. Het is aan de rechter-commissaris om deze afweging in het concrete geval te maken.
Verwijzingen aanwezig
Verwijst naar: art. 2.7.62art. 1.6.7art. 1.6.8
Verwezen door: art. 2.7.60art. 2.7.62art. 2.8.3
Transponering (oud ↔ nieuw) aanwezigtabel 2023-07-06
Alleen koppeling (maps_to); geen gelijkwaardigheid of ongewijzigde inhoud. De huidige tekst is een fragment uit de tabel.
| Nieuw | Nieuwe tekst (tabel) | Huidig | Huidige tekst (tabel) | Koppeling |
|---|---|---|---|---|
| 2.7.61 | Behoudens artikel 2.7.62, vierde lid, kan van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie waarover het functioneel verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis worden genomen, tenzij: | 98, 1 | Bij personen met bevoegdheid tot verschooning, als bedoeld bij de artikelen 218 en 218a, worden, tenzij met hunne toestemming, niet in beslag genomen brieven of andere geschriften, tot welke hun plicht tot geheimhouding zich uitstrekt. De rechter-commissaris is bevoegd ter zake te beslissen. | maps_to |
| 2.7.61, lid a | de functioneel verschoningsgerechtigde daarvoor toestemming geeft; | 98, 1 | met hunne toestemming | maps_to |
| 2.7.61, lid b | de voorwerpen of gegevens het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan hebben gediend; | 98, 5 | en strekt zich niet uit tot andere brieven of geschriften dan die welke het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan gediend hebben | maps_to |
| 2.7.61, lid c | bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.7, zeer uitzonderlijke omstandigheden maken dat het belang van de waarheidsvinding in een bepaald geval zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang, bedoeld in dat artikel; of | nieuw | – | new_provision |
| 2.7.61, lid d | bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.8, anders aan een zwaarder wegend belang een onevenredig grote schade zou worden toegebracht. | nieuw | – | new_provision |
| 2.7.61 | Behoudens artikel 2.7.62, vierde lid, kan van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie waarover het functioneel verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis worden genomen, tenzij: a. de functioneel verschoningsgerechtigde daarvoor toestemming geeft; 2.7.62, 1 De rechter-commissaris beslist over de kennisneming, bedoeld in artikel 2.7.61. | 98 | Bij personen met bevoegdheid tot verschooning, als bedoeld bij artikel 218en 218a, worden, tenzij met hunne toestemming, niet in beslag genomen brieven of andere geschriften, tot welke hun plicht tot geheimhouding zich uitstrekt. De rechter-commissaris is bevoegd ter zake te beslissen. | maps_to |
Openstaande punten niet in de bron
Geen openstaande reviewpunten voor dit artikel.
Bronnen aanwezig
| Document | Status | Hash |
|---|---|---|
| Vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (Stb. 2026, 56) · publicatie docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa | WettekstVastgesteldNog niet in werking | e3e33d868eaad813… |
| Geconsolideerde tekst (KWEST, repository) docv:kwest-wet:f48b037c7e4f | Geconsolideerde presentatieFase onbekendNog niet in werkingProjectie met voorstel | f48b037c7e4f05b8… |
Volledige JSONhet canonieke factsheetrecord
{
"schema_version": "1.0.0",
"id": "factsheet:artikel:2.7.61",
"type": "factsheet_artikel",
"run_id": "run-2026-11-09T10-04-47-158Z",
"bepaling": {
"schema_version": "1.0.0",
"id": "prov:wvsv:art-2.7.61",
"type": "bepaling",
"wetboek": "wvsv_nieuw",
"artikelnummer": "2.7.61",
"structuurpad": [
"Boek 2",
"Hoofdstuk 7",
"Titel 7.5"
],
"versie_ids": [
"provv:wvsv:art-2.7.61:stb-2026-56",
"provv:wvsv:art-2.7.61:kwest-wet"
],
"vastgestelde_versie_id": "provv:wvsv:art-2.7.61:stb-2026-56",
"voorgestelde_versie_ids": [],
"geconsolideerde_versie_id": "provv:wvsv:art-2.7.61:kwest-wet",
"review_ids": []
},
"labels": [
"Wettekst (vastgesteld, nog niet in werking)",
"Toelichting beschikbaar"
],
"vastgestelde_tekst": {
"status": "present",
"id": "provv:wvsv:art-2.7.61:stb-2026-56",
"documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
"bron": {
"documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
"document": {
"id": "doc:stb-2026-56",
"titel": "Vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (Stb. 2026, 56)",
"urls": {
"html": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.html",
"xml": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.xml",
"pdf": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.pdf"
},
"officiele_identificaties": [
{
"soort": "staatsblad",
"waarde": "Stb. 2026, 56"
},
{
"soort": "dossiernummer",
"waarde": "36327"
}
]
},
"juridische_context": {
"brontype": "official_enactment",
"wetgevingsfase": "enacted",
"publicatiestatus": "published",
"inwerkingtreding_status": "not_in_force",
"consolidatiekarakter": "not_applicable",
"status_bewijs_ids": [
"evidence:46157f0fb01d1ed6",
"evidence:ed98a65feb84edbe",
"evidence:8c45d0baf16aa816"
],
"status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
"geldig_vanaf": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
},
"geldig_tot": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
}
},
"sha256": "e3e33d868eaad813515d3f14520f88b2f225da1887631510d67b8c5d85fc534d",
"opmerkingen": [
"Boeken 7 en 8 zijn in deze wet gereserveerd; zij worden vastgesteld bij Stb. 2026, 57."
]
},
"tekstonderdeel_id": "sec:stb-2026-56:art-2.7.61",
"tekst": "Behoudens artikel 2.7.62, vierde lid, kan van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie waarover het functioneel verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis worden genomen, tenzij:\na. de functioneel verschoningsgerechtigde daarvoor toestemming geeft;\nb. de voorwerpen of gegevens het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan hebben gediend;\nc. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.7, zeer uitzonderlijke omstandigheden maken dat het belang van de waarheidsvinding in een bepaald geval zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang, bedoeld in dat artikel; of\nd. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.8, anders aan een zwaarder wegend belang een onevenredig grote schade zou worden toegebracht.",
"leden": [
{
"id": "sec:stb-2026-56:art-2.7.61/ond-a",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "a",
"tekst": "a. de functioneel verschoningsgerechtigde daarvoor toestemming geeft;",
"offset_in_ouder": {
"start": 190,
"eind": 259
},
"verwijzingen": [],
"kinderen": []
},
{
"id": "sec:stb-2026-56:art-2.7.61/ond-b",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "b",
"tekst": "b. de voorwerpen of gegevens het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan hebben gediend;",
"offset_in_ouder": {
"start": 260,
"eind": 375
},
"verwijzingen": [],
"kinderen": []
},
{
"id": "sec:stb-2026-56:art-2.7.61/ond-c",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "c",
"tekst": "c. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.7, zeer uitzonderlijke omstandigheden maken dat het belang van de waarheidsvinding in een bepaald geval zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang, bedoeld in dat artikel; of",
"offset_in_ouder": {
"start": 376,
"eind": 606
},
"verwijzingen": [
"1.6.7"
],
"kinderen": []
},
{
"id": "sec:stb-2026-56:art-2.7.61/ond-d",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "d",
"tekst": "d. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.8, anders aan een zwaarder wegend belang een onevenredig grote schade zou worden toegebracht.",
"offset_in_ouder": {
"start": 607,
"eind": 753
},
"verwijzingen": [
"1.6.8"
],
"kinderen": []
}
],
"juridische_context": {
"brontype": "official_enactment",
"wetgevingsfase": "enacted",
"publicatiestatus": "published",
"inwerkingtreding_status": "not_in_force",
"consolidatiekarakter": "not_applicable",
"status_bewijs_ids": [
"evidence:46157f0fb01d1ed6",
"evidence:ed98a65feb84edbe",
"evidence:8c45d0baf16aa816"
],
"status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
"geldig_vanaf": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
},
"geldig_tot": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
}
},
"herkomst_analyse": {
"vergelijking": {},
"gelijkenis": {},
"conclusie": "primaire_bron",
"wijzigingsinstructie_ids": []
},
"bewijs_ids": [
"evidence:f089e3b9035e5b9a",
"evidence:82d1f531a460a815",
"evidence:26b0d1699f09a46d",
"evidence:1fbd25113cdf4c8e",
"evidence:751de52920328c56"
],
"review_ids": [],
"bronlocator": {
"xml_pad": "/officiele-publicatie[1]/staatsblad[1]/wet-besluit[1]/wettekst[1]/boek[2]/hoofdstuk[7]/titeldeel[5]/artikel[4]"
}
},
"voorgestelde_tekst": {
"status": "not_stated",
"items": []
},
"geconsolideerde_presentatie": {
"status": "present",
"id": "provv:wvsv:art-2.7.61:kwest-wet",
"documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
"bron": {
"documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
"document": {
"id": "doc:kwest-wet",
"titel": "Geconsolideerde tekst (KWEST, repository)",
"urls": {
"repository": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/basex/data/wet.xml",
"bron_docx": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/data-importer/data/260324_Geconsolideerde_versie_vaststellingswetgeving__Staatsblad.docx",
"kwest": "https://kwest.overheid.nl/"
},
"officiele_identificaties": []
},
"juridische_context": {
"brontype": "consolidated_presentation",
"wetgevingsfase": "unknown",
"publicatiestatus": "published",
"inwerkingtreding_status": "not_in_force",
"consolidatiekarakter": "projection",
"status_bewijs_ids": [
"evidence:230362c00be675b3"
],
"status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
"geldig_vanaf": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
},
"geldig_tot": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
}
},
"sha256": "f48b037c7e4f05b88c4d3fba25429ed34fb3da1a1b421884256dc58b0758df87",
"opmerkingen": [
"Ontwikkeldata uit de openbare repository; geen geverifieerde productie-export. Herkomst en status worden per artikel vastgesteld in de reconciliatiestap.",
"Herkomstanalyse 2026-11-03: gelijk_aan_kst_36913_2=76, gelijk_aan_stb_2026_56=735, afgeleid_met_wijzigingsinstructies=180, niet_herleid=12, gelijk_aan_stb_2026_57=293, niet_in_consolidatie=1."
]
},
"tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-2.7.61",
"tekst": "Behoudens artikel 2.7.62, vierde lid, kan van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie waarover het functioneel verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis worden genomen, tenzij:\na. de functioneel verschoningsgerechtigde daarvoor toestemming geeft;\nb. de voorwerpen of gegevens het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan hebben gediend;\nc. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.7, zeer uitzonderlijke omstandigheden maken dat het belang van de waarheidsvinding in een bepaald geval zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang, bedoeld in dat artikel; of\nd. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.8, anders aan een zwaarder wegend belang een onevenredig grote schade zou worden toegebracht.",
"leden": [
{
"id": "sec:kwest-wet:art-2.7.61/ond-a",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "a",
"tekst": "a. de functioneel verschoningsgerechtigde daarvoor toestemming geeft;",
"offset_in_ouder": {
"start": 190,
"eind": 259
},
"verwijzingen": [],
"kinderen": []
},
{
"id": "sec:kwest-wet:art-2.7.61/ond-b",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "b",
"tekst": "b. de voorwerpen of gegevens het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan hebben gediend;",
"offset_in_ouder": {
"start": 260,
"eind": 375
},
"verwijzingen": [],
"kinderen": []
},
{
"id": "sec:kwest-wet:art-2.7.61/ond-c",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "c",
"tekst": "c. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.7, zeer uitzonderlijke omstandigheden maken dat het belang van de waarheidsvinding in een bepaald geval zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang, bedoeld in dat artikel; of",
"offset_in_ouder": {
"start": 376,
"eind": 606
},
"verwijzingen": [
"1.6.7"
],
"kinderen": []
},
{
"id": "sec:kwest-wet:art-2.7.61/ond-d",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "d",
"tekst": "d. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.8, anders aan een zwaarder wegend belang een onevenredig grote schade zou worden toegebracht.",
"offset_in_ouder": {
"start": 607,
"eind": 753
},
"verwijzingen": [
"1.6.8"
],
"kinderen": []
}
],
"juridische_context": {
"brontype": "consolidated_presentation",
"wetgevingsfase": "enacted",
"publicatiestatus": "published",
"inwerkingtreding_status": "not_in_force",
"consolidatiekarakter": "editorial_compilation",
"status_bewijs_ids": [],
"status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
"geldig_vanaf": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
},
"geldig_tot": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
}
},
"herkomst_analyse": {
"vergelijking": {
"stb-2026-56": "exact",
"stb-2026-57": "afwezig",
"kst-36913-2": "afwezig"
},
"gelijkenis": {
"stb-2026-56": 1
},
"conclusie": "gelijk_aan_stb_2026_56",
"wijzigingsinstructie_ids": []
},
"bewijs_ids": [
"evidence:fc388bb5c686dfdb",
"evidence:321b4609e6c82142",
"evidence:6fe46adf5b631c5b",
"evidence:19df5b5b8aafa85c",
"evidence:a0802728b2502867",
"evidence:ec52106f6cca967c"
],
"review_ids": [],
"bronlocator": {
"xml_pad": "/wetgeving[1]/wettekst[1]/boek[2]/hoofdstuk[7]/titeldeel[5]/artikel[4]",
"kwest_about_id": "artikel=2.7.61",
"kwest_part_id": "artikel=2.7.61"
}
},
"wijzigingsinstructies_vastgesteld": {
"status": "not_stated",
"items": []
},
"wijzigingsinstructies_voorgesteld": {
"status": "not_stated",
"items": []
},
"leden": {
"status": "present",
"items": [
{
"id": "sec:stb-2026-56:art-2.7.61/ond-a",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "a",
"tekst": "a. de functioneel verschoningsgerechtigde daarvoor toestemming geeft;",
"offset_in_ouder": {
"start": 190,
"eind": 259
},
"verwijzingen": [],
"kinderen": []
},
{
"id": "sec:stb-2026-56:art-2.7.61/ond-b",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "b",
"tekst": "b. de voorwerpen of gegevens het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan hebben gediend;",
"offset_in_ouder": {
"start": 260,
"eind": 375
},
"verwijzingen": [],
"kinderen": []
},
{
"id": "sec:stb-2026-56:art-2.7.61/ond-c",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "c",
"tekst": "c. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.7, zeer uitzonderlijke omstandigheden maken dat het belang van de waarheidsvinding in een bepaald geval zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang, bedoeld in dat artikel; of",
"offset_in_ouder": {
"start": 376,
"eind": 606
},
"verwijzingen": [
"1.6.7"
],
"kinderen": []
},
{
"id": "sec:stb-2026-56:art-2.7.61/ond-d",
"soort": "onderdeel",
"nummer": "d",
"tekst": "d. bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.8, anders aan een zwaarder wegend belang een onevenredig grote schade zou worden toegebracht.",
"offset_in_ouder": {
"start": 607,
"eind": 753
},
"verwijzingen": [
"1.6.8"
],
"kinderen": []
}
]
},
"normatieve_regels": {
"status": "unresolved",
"toelichting": "Regelextractie voor dit artikel nog niet uitgevoerd of nog niet beoordeeld.",
"items": []
},
"definities": {
"status": "not_stated",
"items": []
},
"toelichting": {
"status": "present",
"items": [
{
"id": "mvt:36327:483",
"soort": "artikelsgewijs",
"titelpad": [
"ARTIKELSGEWIJS DEEL",
"BOEK 2 HET OPSPORINGSONDERZOEK",
"HOOFDSTUK 7 Bevoegdheden met betrekking tot voorwerpen en gegevens",
"TITEL 7.5 Uitoefening van bevoegdheden in het geval van verschoningsrecht",
"Artikel 2.7.61 [verbod op kennisneming van informatie; uitzonderingen]"
],
"tekst": "Zoals in de toelichting op artikel 2.7.60 aan de orde kwam, is een onderscheid aangebracht tussen de inbeslagneming van voorwerpen en het overnemen van gegevens enerzijds en de kennisneming van informatie waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt anderzijds. Zoals daar aan de orde kwam, mag dergelijke informatie onder de in dat artikel genoemde omstandigheden, zo nodig na inbeslagneming, worden overgenomen. Daarmee mag echter nog niet ook tot kennisneming van die informatie worden overgegaan. In het nu toegelichte artikel wordt geregeld in welke gevallen van de informatie mag worden kennisgenomen. De rechter-commissaris beslist op grond van artikel 2.7.62 of van een van deze gevallen sprake is. Het moment waarop na een positieve beslissing daarover tot kennisneming mag worden overgegaan volgt uit artikel 2.7.64.\nZowel het uitgangspunt dat van informatie waarover het functioneel verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis mag worden genomen, als de uitzonderingen daarop, zijn opgenomen in één artikel. Zo is in één oogopslag helder wat het toetsingskader is en in welke gevallen van informatie (geen) kennis mag worden genomen.\nAanhef\nDe aanhef vervangt het huidige artikel 98, eerste lid, waarin het uitgangspunt is opgenomen dat van informatie waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis wordt genomen. Er wordt een aantal redactionele wijzigingen aangebracht. De zinsnede «tot welke hun plicht tot geheimhouding zich uitstrekt» wordt vervangen door «waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt». De reden daarvan is allereerst dat een geheimhoudingsplicht niet automatisch leidt tot een verschoningsrecht. Een geheimhoudingsplicht is weliswaar een voorwaarde voor het verschoningsrecht, maar is niet de enige voorwaarde daarvoor. Zie nader de toelichting op artikel 1.6.7. Een tweede reden is dat de huidige formulering is gebaseerd op het professioneel verschoningsrecht, terwijl de bepaling ook geldt voor het journalistiek verschoningsrecht. Voor de beantwoording van de vraag over welke informatie «het verschoningsrecht zich uitstrekt», moet worden aangesloten bij het criterium zoals dat is opgenomen in artikel 1.6.7 respectievelijk artikel 1.6.8. Het gaat om informatie waarover de verschoningsgerechtigde zich, indien hij als getuige daarover zou worden bevraagd, zou kunnen verschonen op grond van artikel 1.6.7 of artikel 1.6.8. Dit betekent ten aanzien van professioneel verschoningsgerechtigden dat het moet gaan om vertrouwelijke informatie die is verstrekt of verkregen in het kader van het beroep in verband waarmee het verschoningsrecht is toegekend. Ten aanzien van journalisten en publicisten geldt dat het moet gaan om, kort gezegd, informatie over hun bron.\nDe term «brieven en andere geschriften» uit het huidige artikel 98 wordt vervangen door «gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie». De huidige terminologie is gedateerd. Veel gegevens worden tegenwoordig digitaal bewaard. Gedacht kan worden aan digitale administraties bij bedrijven en aan correspondentie per email. Over het algemeen wordt aangenomen dat de term «geschrift» zich niet beperkt tot op papier neergelegde, dadelijke leesbare teksten. Een op eenvoudige wijze leesbaar te maken (digitale) tekst is ook een geschrift. Daarnaast geldt dat digitale gegevens die het verschoningsrecht raken op basis van de huidige artikelen 125i e.v. (zie in het bijzonder het huidige artikel 125l) een soortgelijke bescherming kennen als «analoge» geschriften. Daarom is de terminologie gemoderniseerd en is voorzien in één regeling voor zowel analoge als digitale gegevens. Dit gebeurt door de term «brieven of andere geschriften» te vervangen door «gegevens». Daarmee wordt ook benadrukt dat niet zozeer de vorm waarin de gegevens zijn opgeslagen (de gegevensdrager), maar de inhoud van de gegevens van belang is voor de vraag of zij onder het bereik van het verschoningsrecht vallen. Dit sluit aan bij de wijziging (als opgenomen in artikel 2.8.3) van het huidige artikel 126aa, tweede lid, waarin «processen-verbaal of andere voorwerpen» wordt vervangen door de term «gegevens».\nOok wordt «aan voorwerpen te ontlenen informatie» toegevoegd. De huidige beperking tot brieven en andere geschriften zou strikt genomen betekenen dat wanneer een arts bijvoorbeeld een bloedmonster of urinemonster van de verdachte onder zich heeft, dat voorwerp kan worden inbeslaggenomen en dat de informatie die daaraan kan worden ontleend, kan worden gebruikt. Hierdoor ontstaat theoretisch de situatie dat de arts zich kan verschonen van het afgeven van het medische dossier waarin de resultaten van onderzoek aan een bloedmonster zijn opgenomen, maar dat hij wel het bloedmonster moet afgeven, waaruit politie en justitie die resultaten dan vervolgens kunnen afleiden. Dit staat op gespannen voet met de ratio van de regeling, te weten dat personen niet belemmerd moeten worden om zich tot een verschoningsgerechtigde te wenden om bijstand en advies. In de praktijk wordt al aangenomen dat dergelijke aan voorwerpen te ontlenen informatie ook onder het verschoningsrecht valt. Daarbij moet worden opgemerkt dat ten aanzien van voorwerpen of gegevens die voorwerp van het strafbare feit uitmaken (corpora) of tot het begaan daarvan gediend hebben (instrumenta) een beroep op het verschoningsrecht overigens niet zal slagen. Zie ook de toelichting bij onderdeel b.\nOnderdeel a\nDit onderdeel komt overeen met het huidige artikel 98, eerste lid, en laat toe dat van verschoningsgerechtigde informatie mag worden kennisgenomen met toestemming van de functioneel verschoningsgerechtigde. Dit moet worden bezien tegen de achtergrond van het feit dat het verschoningsrecht een recht is dat kán worden ingeroepen. Het is aan de functioneel verschoningsgerechtigde om met inachtneming van zijn beroepsnormen te bepalen of hij zich wil beroepen op zijn verschoningsrecht. Overigens ligt het voor de hand dat de functioneel verschoningsgerechtigde, vanwege zijn geheimhoudingsplicht, in beginsel een beroep zal doen op zijn verschoningsrecht.\nOnderdeel b\nEen tweede geval waarin van gegevens en aan voorwerpen te ontlenen informatie mag worden kennisgenomen, ondanks dat zij voldoen aan het criterium van de artikelen 1.6.7 en 1.6.8 betreft het geval waarin die voorwerpen of gegevens voorwerp uitmaken van het strafbare feit (corpus) of tot het plegen daarvan hebben gediend (instrumentum). Dit volgt al uit het huidige artikel 98, vijfde lid. In dat artikellid wordt nog gesproken over «brieven of andere geschriften». Dat betekent dat bijvoorbeeld het originele vervalste geschrift dat aan een advocaat in bewaring is gegeven, mag worden inbeslaggenomen. Ook emailberichten of notulen die betrekking hebben op overleg over of het uitdenken van strafbare gedragingen of concepten van (valse) overeenkomsten kunnen worden aangemerkt als instrumenta delicti (ECLI:NL:HR:2016:110, NJ 2016/163). De vraag of voorwerpen of gegevens «het voorwerp van het strafbare feit uitmaken» of «tot het begaan daarvan hebben gediend» laat zich niet in het algemeen beantwoorden, maar is in het bijzonder afhankelijk van de aard van het desbetreffende voorwerp of gegeven, de aard van het delict dat zou zijn begaan door de (rechts)persoon tegen wie de verdenking is gericht en de feitelijke gedragingen die hem worden verweten (vgl. ECLI:NL:HR:2016:8).\nZoals gezegd, strekt het verschoningsrecht zich in het kader van de inbeslagneming niet alleen uit over brieven en geschriften, maar ook over andere voorwerpen. Dat geldt dus ook voor de regeling van de corpora en instrumenta. Ook andere voorwerpen dan brieven of geschriften die corpus of instrumentum zijn, kunnen worden inbeslaggenomen. Gedacht kan worden aan het vuurwapen dat aan een advocaat in bewaring is gegeven en de bolletjes die de arts verwijdert uit de maag van een bolletjesslikker.\nOnderdeel c\nEen uitzondering op de hoofdregel dat van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis mag worden genomen, betreft het geval waarin sprake is van een «doorbrekingsgrond». Ten aanzien van het professioneel verschoningsrecht (artikel 1.6.7) gaat het dan om de situatie dat naar het oordeel van de rechter-commissaris zeer uitzonderlijke omstandigheden maken dat het belang van de waarheidsvinding in een individueel geval zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang dat ieder zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaring tot de verschoningsgerechtigde kan wenden. Zoals hierboven aan de orde kwam ligt aan het professioneel verschoningsrecht ten grondslag dat het belang van de waarheidsvinding moet wijken voor het maatschappelijk belang dat ieder zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking van het besprokene om bijstand en advies tot bepaalde hulpverleners moet kunnen wenden. Tegelijkertijd is het verschoningsrecht niet absoluut. Zo kunnen corpora en instrumenta al op grond van het huidige artikel 98 worden inbeslaggenomen (zie ook onderdeel b). Daarnaast volgt uit de jurisprudentie van de Hoge Raad dat in zeer uitzonderlijke omstandigheden in een individueel geval het belang van de waarheidsvinding kan prevaleren boven het belang dat met het verschoningsrecht wordt beschermd (ECLI:NL:HR:1985:AC9066, NJ 1986/173 en ECLI:NL:HR:1985:AC9067, NJ 1986/174). In die gevallen kan informatie waarover het verschoningsrecht zich uitstrekt niettemin worden gebruikt in de zaak. Dit wordt ook wel aangeduid als een «doorbreking» van het verschoningsrecht. Ten aanzien van het strafrecht heeft de jurisprudentie over de zeer uitzonderlijke omstandigheden zich vooral rondom de doorzoeking en de inbeslagneming ontwikkeld. Maar ook ten aanzien van digitale gegevens die zijn ingevoerd door of vanwege een verschoningsgerechtigde (het huidige artikel 125l), geldt dat in zeer uitzonderlijke omstandigheden waarin het belang van de waarheidsvinding moet prevaleren boven het belang dat door het verschoningsrecht wordt beschermd, onderzoek aan deze gegevens mogelijk is (Kamerstukken II 1989/90, 21 551, nr. 3, p. 28; ECLI:NL:HR:2009:BG9494, NJ 2009/151). In de strafrechtelijke literatuur is gepleit voor codificatie van de jurisprudentie over de zeer uitzonderlijke omstandigheden. Zie P.A.M. Mevis, «De bescherming van het verschoningsrecht uit hoofde van beroep, stand of ambt bij de toepassing van dwangmiddelen», DD 2006, p. 230; T. Bertens en F. Vellinga-Schootstra, «Grondslagen en strafprocessuele gevolgen van de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht van de arts, advocaat en notaris», Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht van België en Nederland. Preadviezen 2013, Den Haag 2013, p. 233. Bij de voorbereiding van deze nieuwe regeling is eveneens vanuit de praktijk de wens om codificatie naar voren gebracht. In de wettekst is aansluiting gezocht bij het criterium zoals dat is geformuleerd in de jurisprudentie van de Hoge Raad. Van belang is dat het moet gaan om «zeer uitzonderlijke omstandigheden». Niet ieder geval waarin het verschoningsrecht een drempel voor de waarheidsvinding opwerpt, komt dus voor doorbreking in aanmerking. Inherent aan het verschoningsrecht is immers dat het belang van de waarheidsvinding nu juist moet wijken voor een ander, hoger belang.\nUit de verschillende arresten van de Hoge Raad (vgl. onder meer ECLI:NL:HR:2009:BG5979, NJ 2009/263, ECLI:NL:HR:2012:BU6088, NJ 2012/537 en ECLI:NL:HR:2022:1324) kunnen de volgende factoren worden afgeleid die betrokken worden bij de beoordeling of sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden: a. de vraag of de verschoningsgerechtigde zelf verdachte is; b. de aard, omvang en context van de gevraagde gegevens; c. het belang van de desbetreffende strafzaak; d. de vraag of belanghebbenden toestemming voor verstrekking hebben gegeven; e. de vraag in hoeverre de gegevens de verschoningsgerechtigde zelf betreffen; f. de vraag in hoeverre de desbetreffende gegevens op andere wijze zouden kunnen worden verkregen; g. het belang van de desbetreffende gegevens.\nOp basis van de jurisprudentie kan geen doorslaggevende betekenis aan één van deze factoren worden gegeven; zij moeten in onderlinge samenhang worden bezien. Specifiek met betrekking tot de factor onder a kan het volgende worden opgemerkt. Uit de jurisprudentie van de Hoge Raad kan worden afgeleid dat een factor die meeweegt is of de verschoningsgerechtigde zelf verdachte is. Tegelijkertijd is de enkele verdenking onvoldoende grond om het verschoningsrecht te doorbreken. Doorbreking kan wel aan de orde zijn wanneer sprake is van een verdenking van een ernstig strafbaar feit, zoals het vormen van een crimineel samenwerkingsverband tussen de verschoningsgerechtigde en de hulpzoekende (zie onder meer ECLI:NL:HR:1986:AC3769, NJ 1987/490, ECLI:NL:HR:2002:AD9162, NJ 2002/439 en ECLI:NL:HR:2009:BH7284, NJ 2009/443). Een tweede in de rechtspraak erkend geval waarin sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden, is het geval waarin de verschoningsgerechtigde wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit tegen de hulpzoekende. Gedacht kan worden aan het geval waarin de patiënt als gevolg van het vermoedelijk ernstig verwijtbaar ondeskundig handelen van een arts is overleden (zie onder meer ECLI:NL:HR:2008:BD7817, NJ 2008/630). Het is niet noodzakelijk dat de hulpzoekende respectievelijk degene wiens gegevens het betreft ook het directe slachtoffer van het strafbare feit is (vgl. ECLI:NL:HR:2008:BC1369, NJ 2008/407).\nVoor het aannemen van zeer uitzonderlijke omstandigheden is niet steeds vereist dat de verschoningsgerechtigde ook zelf verdachte is. Gedacht kan worden aan gevallen waarin niet de verschoningsgerechtigde, maar aan zijn zorg toevertrouwde personen worden verdacht van ernstige strafbare feiten. Een voorbeeld uit de jurisprudentie betreft het geval waarin twee medepatiënten verdacht werden van seksueel misbruik van een andere in een centrum voor jeugdpsychiatrie opgenomen patiënt. De personalia (naam-, adres en woonplaatsgegevens) van de alleen bij naam bekende verdachten werden gevraagd aan de psychiater-directeur van de inrichting (ECLI:NL:HR:2004:AO5070, NJ 2005/273). Een tweede voorbeeld heeft betrekking op de situatie waarin er wel een vermoeden bestaat van een ernstig strafbaar feit dat in het kader van de verleende zorg is begaan, maar (nog) niet duidelijk is wie daarvoor verantwoordelijk is. De vraag of in dat geval sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden moet volgens de Hoge Raad in voorkomende gevallen mede worden beantwoord tegen de achtergrond van de uit de artikelen 2 (recht op leven) en 3 (verbod op foltering) EVRM voortvloeiende positieve verplichting van de Staat tot het doen van effectief en onafhankelijk onderzoek naar strafbare feiten die een inbreuk maken op deze rechten (ECLI:NL:HR:2011:BP6141, NJ 2011/416). Een derde voorbeeld heeft betrekking op een situatie waarin het gaat om een verdenking van een ernstig strafbaar feit (ten aanzien van een zeer jong kind), waarbij een beperkte set van gegevens nodig is om gedegen forensisch onderzoek te kunnen doen – ook naar het gevaar dat is ontstaan voor de gezondheid van het slachtoffer – en die gegevens niet op andere wijze te verkrijgen zijn (ECLI:NL:HR:2022:1324).\nHet oordeel dat sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden moet zijn gebaseerd op omstandigheden die zich voordoen ongeacht de inhoud van de stukken (ECLI:NL:HR:2014:1566, NJ 2014/476).\nEr moet steeds in het individuele geval een zorgvuldige weging plaatsvinden, waarbij – conform het wettelijke uitgangspunt – de eerbiediging van het verschoningsrecht uitgangspunt dient te zijn. Er moet met grote zorg worden nagegaan of daadwerkelijk sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden die een inbreuk op het verschoningsrecht kunnen rechtvaardigen.\nGroot gewicht moet worden toegekend aan de vraag of er een minder ingrijpend alternatief voorhanden is dan de doorbreking van het verschoningsrecht. Dit betekent dat al bij de beslissing over de doorzoeking of het onderzoek in digitale-gegevensdragers en geautomatiseerde werken moet worden nagegaan of de gegevens niet op een andere wijze kunnen worden verkregen. Uit de woorden «zeer uitzonderlijk» respectievelijk «onevenredig grote schade» volgt dat terughoudend moet worden omgegaan met deze uitzonderingsgrond. Dat betekent ook dat de kennisneming niet verder mag gaan dan strikt noodzakelijk is voor het aan het licht brengen van de waarheid. Dit betekent dat wanneer voor de waarheidsvinding kan worden volstaan met de kennisneming van een beperkt deel van de informatie of met kennisneming van geanonimiseerde informatie, daarmee moet worden volstaan. Het is in eerste instantie aan de opsporing en het openbaar ministerie om, gegeven het uitgangspunt dat het verschoningsrecht in principe dient te worden geëerbiedigd, te onderbouwen waarom een doorbreking in een individueel geval noodzakelijk is. Daarnaast rust een belangrijke taak op de rechter-commissaris om in volle omvang te toetsen of van een zeer uitzonderlijke omstandigheid sprake is. Uit de jurisprudentie over het professioneel verschoningsrecht blijkt dat de rechter, indien hij zeer uitzonderlijke omstandigheden aanwezig acht, dit oordeel uitvoerig zal moeten motiveren. De Hoge Raad spreekt in dit verband over «zware motiveringseisen» (ECLI:NL:HR:2006:AV2386, NJ 2006/622).\nOnderdeel d\nTen aanzien van journalisten geldt op grond van artikel 1.6.8 dat een beroep van een journalist of publicist op zijn verschoningsrecht kan worden afgewezen indien «aan een zwaarder wegend maatschappelijk belang een onevenredig grote schade zou worden toegebracht». Deze uitzondering geldt, in het verlengde daarvan, ook voor de kennisneming van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie. Zoals in de wetgeschiedenis bij de Wet bronbescherming in strafzaken is uiteengezet (zie Kamerstukken II 2014/15, 34 032, nr. 3), komt een journalist in principe verschoningsrecht toe ten aanzien van, kort gezegd, zijn bron. De rechter-commissaris behoeft dit beroep echter niet te honoreren wanneer hij van oordeel is dat in de bijzondere omstandigheden van het gegeven geval openbaring van die bron in een democratische samenleving noodzakelijk is met het oog op een of meer in artikel 10, tweede lid, EVRM genoemde belangen: nationale veiligheid, territoriale integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van gezondheid en de goede zeden. Het gaat hier om een afweging van uiteenlopende belangen, waarbij op voorhand noch een vast gewicht noch een rangorde van die belangen kan worden vastgesteld. Het is aan de rechter-commissaris om deze afweging in het concrete geval te maken.",
"bron": {
"documentversie_id": "docv:kwest-toelichting-36327:418eb8932339",
"document": {
"id": "doc:kwest-toelichting-36327",
"titel": "Toelichting 36327 (KWEST-structuur)",
"urls": {
"repository": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/basex/data/toelichting-36327.xml"
},
"officiele_identificaties": [
{
"soort": "dossiernummer",
"waarde": "36327"
}
]
},
"juridische_context": {
"brontype": "explanatory_memorandum",
"wetgevingsfase": "enacted",
"publicatiestatus": "published",
"inwerkingtreding_status": "not_applicable",
"consolidatiekarakter": "editorial_compilation",
"status_bewijs_ids": [
"evidence:8c45d0baf16aa816"
],
"status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
"geldig_vanaf": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
},
"geldig_tot": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
}
},
"sha256": "418eb8932339d45f33411406dd035f210fd6666c9faacdf213f429f47cc4f407",
"opmerkingen": [
"Door de KWEST data-importer uit de officiële Kamerstuk-XML afgeleide structuur; passages worden tegen de officiële XML gecontroleerd op tekstverlies."
]
},
"verificatie": {
"officieel_documentversie_id": "docv:kst-36327-3:e1b226686555",
"status": "failed",
"methode": "langste passage (≥40 tekens) genormaliseerd teruggezocht in officiële Kamerstuk-XML"
},
"label": "Toelichting"
}
]
},
"verwijzingen": {
"status": "present",
"verwijst_naar": [
{
"artikelnummer": "2.7.62",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.7.62",
"bewijs_ids": [
"evidence:4b232310e478f24d"
]
},
{
"artikelnummer": "1.6.7",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-1.6.7",
"bewijs_ids": [
"evidence:be78acf79a73d009"
]
},
{
"artikelnummer": "1.6.8",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-1.6.8",
"bewijs_ids": [
"evidence:3014742b75e92461"
]
}
],
"verwezen_door": [
{
"artikelnummer": "2.7.60",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.7.60",
"bewijs_ids": [
"evidence:2f7f696f3e2f5b42"
]
},
{
"artikelnummer": "2.7.62",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.7.62",
"bewijs_ids": [
"evidence:3458d07428097d50"
]
},
{
"artikelnummer": "2.8.3",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.8.3",
"bewijs_ids": [
"evidence:157930dfc8fd3282"
]
}
]
},
"transponering": {
"status": "present",
"tabelversie": "2023-07-06",
"toelichting": "Alleen koppeling (maps_to); geen gelijkwaardigheid of ongewijzigde inhoud. De huidige tekst is een fragment uit de tabel.",
"items": [
{
"schema_version": "1.0.0",
"id": "trans:nieuw_huidig:2.7.61:1",
"type": "transponering",
"richting": "nieuw_huidig",
"tabelversie": "2023-07-06",
"documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
"nieuw": {
"artikel": "2.7.61",
"lid": null,
"verwijzing_tekst": null,
"tekst": "Behoudens artikel 2.7.62, vierde lid, kan van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie waarover het functioneel verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis worden genomen, tenzij:"
},
"huidig": {
"artikel": "98",
"lid": "1",
"verwijzing_tekst": "98, 1",
"tekst": "Bij personen met bevoegdheid tot verschooning, als bedoeld bij de artikelen 218 en 218a, worden, tenzij met hunne toestemming, niet in beslag genomen brieven of andere geschriften, tot welke hun plicht tot geheimhouding zich uitstrekt. De rechter-commissaris is bevoegd ter zake te beslissen."
},
"koppelingstype": "maps_to",
"bron_opmerking": null,
"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.7.61",
"bewijs_ids": [
"evidence:e3ff2daf1194fb62"
]
},
{
"schema_version": "1.0.0",
"id": "trans:nieuw_huidig:2.7.61:2",
"type": "transponering",
"richting": "nieuw_huidig",
"tabelversie": "2023-07-06",
"documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
"nieuw": {
"artikel": "2.7.61",
"lid": "a",
"verwijzing_tekst": null,
"tekst": "de functioneel verschoningsgerechtigde daarvoor toestemming geeft;"
},
"huidig": {
"artikel": "98",
"lid": "1",
"verwijzing_tekst": "98, 1",
"tekst": "met hunne toestemming"
},
"koppelingstype": "maps_to",
"bron_opmerking": null,
"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.7.61",
"bewijs_ids": [
"evidence:52abe997580b60f1"
]
},
{
"schema_version": "1.0.0",
"id": "trans:nieuw_huidig:2.7.61:3",
"type": "transponering",
"richting": "nieuw_huidig",
"tabelversie": "2023-07-06",
"documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
"nieuw": {
"artikel": "2.7.61",
"lid": "b",
"verwijzing_tekst": null,
"tekst": "de voorwerpen of gegevens het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan hebben gediend;"
},
"huidig": {
"artikel": "98",
"lid": "5",
"verwijzing_tekst": "98, 5",
"tekst": "en strekt zich niet uit tot andere brieven of geschriften dan die welke het voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan gediend hebben"
},
"koppelingstype": "maps_to",
"bron_opmerking": null,
"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.7.61",
"bewijs_ids": [
"evidence:e08b8ea6a726f4f3"
]
},
{
"schema_version": "1.0.0",
"id": "trans:nieuw_huidig:2.7.61:4",
"type": "transponering",
"richting": "nieuw_huidig",
"tabelversie": "2023-07-06",
"documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
"nieuw": {
"artikel": "2.7.61",
"lid": "c",
"verwijzing_tekst": null,
"tekst": "bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.7, zeer uitzonderlijke omstandigheden maken dat het belang van de waarheidsvinding in een bepaald geval zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang, bedoeld in dat artikel; of"
},
"huidig": {
"artikel": null,
"lid": null,
"verwijzing_tekst": "nieuw",
"tekst": null
},
"koppelingstype": "new_provision",
"bron_opmerking": null,
"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.7.61",
"bewijs_ids": [
"evidence:7556a609b9991ec0"
]
},
{
"schema_version": "1.0.0",
"id": "trans:nieuw_huidig:2.7.61:5",
"type": "transponering",
"richting": "nieuw_huidig",
"tabelversie": "2023-07-06",
"documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
"nieuw": {
"artikel": "2.7.61",
"lid": "d",
"verwijzing_tekst": null,
"tekst": "bij het verschoningsrecht, bedoeld in artikel 1.6.8, anders aan een zwaarder wegend belang een onevenredig grote schade zou worden toegebracht."
},
"huidig": {
"artikel": null,
"lid": null,
"verwijzing_tekst": "nieuw",
"tekst": null
},
"koppelingstype": "new_provision",
"bron_opmerking": null,
"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.7.61",
"bewijs_ids": [
"evidence:762b1d5a1f57c69b"
]
},
{
"schema_version": "1.0.0",
"id": "trans:huidig_nieuw:98:1",
"type": "transponering",
"richting": "huidig_nieuw",
"tabelversie": "2023-07-06",
"documentversie_id": "docv:kwest-transponering-huidig-nieuw:d3117a9cd6d1",
"nieuw": {
"artikel": "2.7.61",
"lid": null,
"verwijzing_tekst": "2.7.61; 2.7.62, 1",
"tekst": "Behoudens artikel 2.7.62, vierde lid, kan van gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie waarover het functioneel verschoningsrecht zich uitstrekt geen kennis worden genomen, tenzij: a. de functioneel verschoningsgerechtigde daarvoor toestemming geeft; 2.7.62, 1 De rechter-commissaris beslist over de kennisneming, bedoeld in artikel 2.7.61."
},
"huidig": {
"artikel": "98",
"lid": "1",
"verwijzing_tekst": null,
"tekst": "Bij personen met bevoegdheid tot verschooning, als bedoeld bij artikel 218en 218a, worden, tenzij met hunne toestemming, niet in beslag genomen brieven of andere geschriften, tot welke hun plicht tot geheimhouding zich uitstrekt. De rechter-commissaris is bevoegd ter zake te beslissen."
},
"koppelingstype": "maps_to",
"bron_opmerking": null,
"tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "afwijkend",
"bepaling_id": "prov:wvsv:art-2.7.61",
"bewijs_ids": [
"evidence:d8f26e82aaf6bc74"
]
}
]
},
"openstaande_punten": {
"status": "not_stated",
"items": []
},
"bronnen": [
{
"documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
"document": {
"id": "doc:stb-2026-56",
"titel": "Vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (Stb. 2026, 56)",
"urls": {
"html": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.html",
"xml": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.xml",
"pdf": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.pdf"
},
"officiele_identificaties": [
{
"soort": "staatsblad",
"waarde": "Stb. 2026, 56"
},
{
"soort": "dossiernummer",
"waarde": "36327"
}
]
},
"juridische_context": {
"brontype": "official_enactment",
"wetgevingsfase": "enacted",
"publicatiestatus": "published",
"inwerkingtreding_status": "not_in_force",
"consolidatiekarakter": "not_applicable",
"status_bewijs_ids": [
"evidence:46157f0fb01d1ed6",
"evidence:ed98a65feb84edbe",
"evidence:8c45d0baf16aa816"
],
"status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
"geldig_vanaf": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
},
"geldig_tot": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
}
},
"sha256": "e3e33d868eaad813515d3f14520f88b2f225da1887631510d67b8c5d85fc534d",
"opmerkingen": [
"Boeken 7 en 8 zijn in deze wet gereserveerd; zij worden vastgesteld bij Stb. 2026, 57."
]
},
{
"documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
"document": {
"id": "doc:kwest-wet",
"titel": "Geconsolideerde tekst (KWEST, repository)",
"urls": {
"repository": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/basex/data/wet.xml",
"bron_docx": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/data-importer/data/260324_Geconsolideerde_versie_vaststellingswetgeving__Staatsblad.docx",
"kwest": "https://kwest.overheid.nl/"
},
"officiele_identificaties": []
},
"juridische_context": {
"brontype": "consolidated_presentation",
"wetgevingsfase": "unknown",
"publicatiestatus": "published",
"inwerkingtreding_status": "not_in_force",
"consolidatiekarakter": "projection",
"status_bewijs_ids": [
"evidence:230362c00be675b3"
],
"status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
"geldig_vanaf": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
},
"geldig_tot": {
"waarde": null,
"status": "not_stated"
}
},
"sha256": "f48b037c7e4f05b88c4d3fba25429ed34fb3da1a1b421884256dc58b0758df87",
"opmerkingen": [
"Ontwikkeldata uit de openbare repository; geen geverifieerde productie-export. Herkomst en status worden per artikel vastgesteld in de reconciliatiestap.",
"Herkomstanalyse 2026-11-03: gelijk_aan_kst_36913_2=76, gelijk_aan_stb_2026_56=735, afgeleid_met_wijzigingsinstructies=180, niet_herleid=12, gelijk_aan_stb_2026_57=293, niet_in_consolidatie=1."
]
}
]
}