Artikel 2.4.3

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › BOEK 2 HET OPSPORINGSONDERZOEK › HOOFDSTUK 4 Deskundigenonderzoek in opdracht van de officier van justitie › Artikel 2.4.3 [aanvullend onderzoek en tegenonderzoek] · Toelichting 36327 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Eerste en tweede lid

Nadat het verslag van de deskundige is verschenen kan de verdachte de officier van justitie op grond van het eerste lid verzoeken dezelfde deskundige op te dragen aanvullend onderzoek te doen, of een nieuwe deskundige te benoemen met een opdracht tot aanvullend of tegenonderzoek. Ten opzichte van de huidige regeling (het huidige artikel 150a, eerste lid, tweede zin, en derde lid) is nieuw dat de verdachte naast aanvullend onderzoek door de eerste deskundige en tegenonderzoek door een nieuwe deskundige, ook kan vragen om aanvullend onderzoek door een nieuwe deskundige. Het kan immers zo zijn dat de verdachte zich kan verenigen met het eerdere onderzoek (zodat tegenonderzoek niet aan de orde is), maar dat hij vindt dat nog aanvullend onderzoek dient te worden uitgevoerd, dat echter, bijvoorbeeld vanwege de specialistische aard daarvan, meer binnen de (specifieke) expertise van een andere deskundige valt. In een dergelijk geval kan het in de rede liggen hiervoor een andere deskundige te benoemen, die kan voortbouwen op de eerdere onderzoeksresultaten. De huidige, voor het doen van tegenonderzoek gestelde termijn van twee weken (het huidige artikel 150a, derde lid) is niet gehandhaafd. Dit komt tegemoet aan het bezwaar dat deze termijn te kort is om een voldoende onderbouwd verzoek te kunnen doen. Van het stellen van een andere termijn is afgezien omdat de verdachte er bij overschrijding van de termijn voor zou kunnen kiezen een nieuw verzoek bij de rechter-commissaris in te dienen, die vervolgens gebonden is aan hetzelfde besliscriterium als de officier van justitie (vgl. artikel 2.10.5). De huidige (en op dit punt gehandhaafde) regeling voor een verzoek aan de rechter-commissaris tot benoeming van een deskundige voor tegenonderzoek kent bovendien ook geen termijn (het huidige artikel 231) en dit leidt in de praktijk niet tot problemen.

Nieuw is dat de verdachte ten behoeve van een verzoek tot aanvullend of tegenonderzoek kan kennisnemen van de stukken en van de onderzoeksresultaten waarop de conclusies van het eerste onderzoek zijn gebaseerd. In de praktijk zal de verdediging dit recht kunnen realiseren door bij de officier van justitie aan te kondigen dat zij voornemens is een verzoek om aanvullend of tegenonderzoek te doen en dat zij daartoe wenst kennis te nemen van – zo specifiek mogelijk te omschrijven – stukken die bij het onderzoek zijn gebruikt en/of bepaalde onderzoeksresultaten. De officier van justitie zal de deskundige vervolgens – afhankelijk van het type informatie – ofwel kunnen verzoeken om een aanvulling op het door hem uitgebrachte verslag, ofwel kunnen vragen het verzochte materiaal op een met de verdediging af te stemmen plaats en datum ter inzage te leggen. De officier van justitie zal de kennisneming van stukken of onderzoeksresultaten alleen in het belang van het onderzoek mogen weigeren. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld over de kennisneming.

Derde tot en met vijfde lid

Nieuw is dat de verdachte ook bij een verzoek tot een onderzoek door een nieuwe deskundige een of meer personen ter benoeming kan voordragen. Bepaald is dat op de beslissing van de officier van justitie over een verzoek om aanvullend of tegenonderzoek het besliscriterium van artikel 2.4.1, vijfde lid, van overeenkomstige toepassing is, dat hij ook van deze beslissing direct kennis geeft, en dat een afwijzing wordt gemotiveerd. En daarnaast mag hij ook bij een aanvullend of nieuw onderzoek verzoeken de vraagstelling aan te passen.

Toelichting op voorstel ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL II [wijzigingen in Boek 2 van het Wetboek van Strafvordering] › Onderdeel H · Toelichting 36913 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

De wijzigingen in artikel 2.4.3, tweede en derde lid, houden verband met de aanpassing van de deskundigenregeling en worden hieronder toegelicht (zie ook paragraaf 7.6 van het algemeen deel van de memorie van toelichting).

Tweede lid

In het tweede lid van artikel 2.4.3 is geregeld dat de verdachte ten behoeve van een verzoek tot aanvullend of tegenonderzoek kan kennisnemen van de stukken en onderzoekresultaten waarop de conclusies van het eerste onderzoek zijn gebaseerd (eerste zin). In de memorie van toelichting bij de eerste vaststellingswet (Kamerstukken II 2022/23, 36 327, nr. 3, p. 415) is beschreven dat de officier van justitie, na een daartoe strekkend verzoek van de verdediging, de deskundige ofwel kan verzoeken om een aanvulling op het uitgebrachte verslag, ofwel kan vragen het verzochte materiaal ter inzage te leggen op een met de verdediging afgestemde plaats en datum. Op grond van het artikellid zoals opgenomen in de eerste vaststellingswet kan de officier van justitie alleen in het belang van het onderzoek bepalen dat de kennisneming geheel of gedeeltelijk niet wordt toegestaan (tweede zin).

Het OM, het NFI, het KNMG en het FMG hebben in hun consultatieadviezen op dit wetsvoorstel hun zorgen over de laatstgenoemde bepaling in (de tweede zin van) dit artikellid naar voren gebracht. Zij hebben opgemerkt dat het hierbij kan gaan om persoonlijke gegevens over het slachtoffer of andere betrokkenen, bijvoorbeeld medische gegevens of beeldmateriaal dat in het kader van het onderzoek is gemaakt. Daarbij is erop gewezen dat een verplichting om dit materiaal te verstrekken zich niet goed verhoudt tot het medisch beroepsgeheim en mogelijk negatieve gevolgen kan hebben voor de bereidheid van betrokkenen om mee te werken aan forensisch medisch onderzoek. Naar aanleiding van deze reacties is een tweede weigeringsgrond toegevoegd aan dit artikellid, op grond waarvan de officier van justitie niet alleen in het belang van het onderzoek maar ook in het belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer kan bepalen dat de kennisneming geheel of gedeeltelijk niet wordt toegestaan. Op deze manier kan worden voorkomen dat de verdachte kennis kan nemen van gevoelige (persoons)gegevens van bijvoorbeeld slachtoffers. Voordat de officier van justitie besluit van deze tweede weigeringsgrond gebruik te maken zal deze steeds een belangenafweging moeten maken waarbij het belang van de verdediging om kennis te nemen van de stukken en onderzoeksresultaten moet worden afgewogen tegen het belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van het slachtoffer of andere betrokkenen. Het ligt in de rede dat de officier van justitie voorafgaand aan deze belangenafweging contact opneemt met de deskundige indien het een deskundige met een geheimhoudingsplicht betreft, zoals een (forensisch) arts, zodat kan worden voorkomen dat meer informatie wordt verstrekt dan noodzakelijk voor het doel van de kennisneming. Als de kennisneming niet of niet geheel wordt toegestaan, kan de verdachte direct een verzoek tot aanvullend onderzoek of tegenonderzoek doen. Een nieuwe deskundige kan dan zonder tussenkomst van de verdediging toegang krijgen tot het onderzoeksmateriaal dat hij nodig heeft voor het uitvoeren van het onderzoek (artikelen 2.4.4, eerste lid, en 2.10.55, eerste lid).

Een tweede wijziging betreft de mogelijkheid voor de officier van justitie om van bepaalde stukken of onderzoeksresultaten of gedeelten daarvan alleen inzage te verlenen en geen kopie te verstrekken. Het gewijzigde artikel sluit daarmee ook beter aan bij de aangehaalde passage uit de toelichting op het artikel dat is opgenomen in de eerste vaststellingswet waarin is beschreven dat inzage in de stukken kan worden verleend.

Derde lid

In het derde lid van artikel 2.4.3, dat bepaalt welke regels van toepassing zijn op de benoeming van een nieuwe deskundige voor aanvullend onderzoek of tegenonderzoek door de officier van justitie, wordt een verwijzing naar artikel 2.4.1, vierde lid, opgenomen (zie ook paragraaf 7.6 van het algemeen deel van de memorie van toelichting). De verdachte kan bij een verzoek tot benoeming van een nieuwe deskundige voor aanvullend onderzoek of tegenonderzoek een of meer personen ter benoeming voordragen (artikel 2.4.1, derde lid, is op grond van artikel 2.4.3, derde lid, van overeenkomstige toepassing). Anders dan bij de benoeming van een deskundige die het eerste onderzoek heeft verricht, is in artikel 2.4.3, zoals opgenomen in de eerste vaststellingswet, niet geregeld dat de officier van justitie een of meer van de deskundigen uit de door de verdachte voorgedragen personen kiest, tenzij het belang van het onderzoek zich daartegen verzet (artikel 2.4.1, vierde lid, is niet van overeenkomstige toepassing). Dat is wel wenselijk. In aansluiting bij artikel 2.10.54, derde lid, waarin dit al is geregeld voor het geval de rechter-commissaris een nieuwe deskundige benoemt voor aanvullend onderzoek of tegenonderzoek door de rechter-commissaris, wordt in artikel 2.4.3, derde lid, daarom artikel 2.4.1, vierde lid, van overeenkomstige toepassing verklaard.

Daarnaast wordt het vereiste dat het nieuwe onderzoek gelijkwaardig moet zijn aan het eerste onderzoek beperkt tot het tegenonderzoek. Dit is lijn met het huidige artikel 150a, derde lid, dat enkel ziet op tegenonderzoek. Het vereiste dat het onderzoek een gelijkwaardig onderzoek dient te zijn heeft betrekking op het kwaliteitsniveau van het onderzoek. De gevolgde methode hoeft niet exact dezelfde te zijn als die van het eerste onderzoek, maar het kwaliteitsniveau moet wel vergelijkbaar of hoger zijn. Dit heeft tot gevolg dat enkel een deskundige of een instituut kan worden benoemd dat in staat moet worden geacht tot het verrichten van gelijkwaardig onderzoek. Het onderzoek kan worden verricht door een even of meer gespecialiseerde deskundige (Kamerstukken II 2007/08, 31 116, nr. 8). De nieuwe deskundige die een aanvullend onderzoek verricht dient uiteraard deskundig te zijn op het terrein waarop het aanvullend onderzoek betrekking heeft. Een aanvullend onderzoek hoeft echter geen gelijkwaardig onderzoek te zijn. Een reden om een aanvullend onderzoek te laten verrichten door een nieuwe deskundige kan juist zijn dat het onderzoek meer binnen de (specifieke) expertise van een andere deskundige valt. De deskundige die een aanvullend onderzoek verricht, verricht niet hetzelfde onderzoek als de eerste deskundige. Deze deskundige wordt gevraagd een andere vraag te beantwoorden. Het eerste onderzoek en het aanvullend onderzoek zijn daardoor niet goed met elkaar te vergelijken. Het vereiste dat het een gelijkwaardig onderzoek moet zijn, geldt daarom enkel voor tegenonderzoek.