Artikel 3.4.1

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › BOEK 3 BESLISSINGEN OVER VERVOLGING › HOOFDSTUK 4 Het achterwege laten van vervolging › TITEL 4.1 Het sepot › Artikel 3.4.1 [voorwaardelijk sepot] · Toelichting 36327 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Eerste en tweede lid

Deze bepalingen over het voorwaardelijk sepot zijn overgenomen uit de huidige artikelen 167, tweede lid, en 242, tweede en derde lid. In het eerste lid is toegevoegd dat het feit naar het oordeel van de officier van justitie bewijsbaar en strafbaar moet zijn. Op grond van de Aanwijzing sepot en gebruik sepotgronden van het College van procureurs-generaal (Stcrt. 2022, 16129) geldt als beleidsuitgangspunt dat bij een voorwaardelijk sepot slechts de algemene voorwaarde wordt gesteld dat de verdachte geen strafbare feiten begaat binnen een proeftijd van ten hoogste een jaar. Bijzondere voorwaarden worden in beginsel niet meer gesteld. Voor het buitengerechtelijk stellen van voorwaarden die het gedrag van de verdachte betreffen dient in de eerste plaats de strafbeschikking te worden benut, aldus de aanwijzing.

Derde lid

Dit artikellid is nieuw en houdt in dat bij overtreding van de gestelde voorwaarden een nieuwe vervolgingsbeslissing moet worden genomen. Dit impliceert dat in gevallen waarin – als uitzondering op het beleidsuitgangspunt dat in de toelichting op het eerste en tweede lid is genoemd – bij een voorwaardelijk sepot ook bijzondere voorwaarden zijn gesteld, toezicht moet worden gehouden op het voldoen aan die voorwaarden binnen of gedurende een bepaalde termijn (zoals een contact- of straatverbod; zie Kamerstukken II 2004/05, 29 849, nr. 3, p. 24–25). In artikel 1.3.4 is voorzien dat van het instellen van vervolging mede kan worden afgezien op gronden aan het algemeen belang ontleend (het huidige artikel 167, tweede lid). Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar de toelichting op dat artikel.

Toelichting op voorstel ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL III [wijzigingen in Boek 3 van het Wetboek van Strafvordering] › Onderdeel H · Toelichting 36913 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Artikel 3.4.1 regelt het voorwaardelijk sepot. Het artikel wordt in verband met de inhoudelijke wijzigingen die daarin met dit wetsvoorstel worden aangebracht voor de overzichtelijkheid opnieuw vastgesteld. In het navolgende ligt de focus op het toelichten van de wijzigingen die ten opzichte van het artikel uit de eerste vaststellingswet worden aangebracht.

Allereerst is het eerste lid van artikel 3.4.1 ten opzichte van de versie in de eerste vaststellingswet aangevuld om – in lijn met artikel 3.4.4, eerste lid (transactie) – duidelijker in de wettekst tot uitdrukking te brengen dat een voorwaardelijk sepot alleen aan de orde kan zijn als de officier van justitie van oordeel is dat een bewijsbaar en strafbaar feit is begaan en dat de verdachte vanwege dat feit strafbaar is.

De tweede wijziging in het eerste lid houdt verband met de herstructurering van (bijzondere) voorwaarden en het toezicht op de naleving daarvan. In de wettekst wordt tot uitdrukking gebracht dat indien voorwaardelijk wordt geseponeerd, dit alleen nog kan plaatsvinden onder de algemene voorwaarde van het niet plegen van strafbare feiten. Ook wordt vastgelegd dat hierbij een proeftijd van ten hoogste één jaar geldt en wanneer deze ingaat. Deze maximale termijn sluit aan bij de proeftijd die kan worden verbonden aan de voorwaardelijke strafbeschikking. Daarnaast is aanvullend bepaald dat de proeftijd ingaat op de dag na de dagtekening van de kennisgeving van de beslissing tot niet-vervolging. Uit artikel 1.9.5 vloeit voort dat het gaat om een schriftelijke kennisgeving van de beslissing tot niet-vervolging die aan de verdachte moet worden uitgereikt in persoon of moet worden toegezonden.

In geval toch bijzondere voorwaarden wenselijk zijn, kan de voorwaardelijke strafbeschikking worden benut. Op grond van de huidige Aanwijzing sepot en gebruik sepotgronden (Stcrt. 2022, 16129) geldt al als beleidsuitgangspunt dat bij een voorwaardelijk sepot slechts de algemene voorwaarde wordt gesteld dat de verdachte geen strafbare feiten begaat binnen een proeftijd van ten hoogste een jaar. Bijzondere voorwaarden worden in beginsel niet meer gesteld. Voor het buitengerechtelijk stellen van voorwaarden die het gedrag van de verdachte betreffen dient in de eerste plaats de strafbeschikking te worden benut, aldus de aanwijzing. Dit beleidsuitgangspunt komt onder andere voort uit eerder onderzoek naar het voorwaardelijk sepot, waarin is geopperd om bijzondere voorwaarden niet meer aan een voorwaardelijk sepot te koppelen, maar daarvoor de strafbeschikking te benutten. In het onderzoek wordt gesteld dat het voorwaardelijk sepot enkel nog dient te worden benut voor zaken waarin kan worden volstaan met het stellen van de algemene voorwaarde (J. Bijlsma, Het voorwaardelijk sepot, Den Haag: Boom juridisch 2019). Daarbij kan worden gedacht aan zaken waarin strafvervolging voor het plegen van een strafbaar feit aanvankelijk niet opportuun is, maar waartoe bij schending van de algemene voorwaarde als consequentie daarvan alsnog kan worden overgegaan. Denk bijvoorbeeld aan relatief lichte zaken, zaken met een jeugdige verdachte of zaken waarin het aan het strafbaar feit ten grondslag liggend conflict zodanig is opgelost dat vervolging om die reden geen zin meer heeft (zie hierover ook Advies van de Commissie «Rechtstatelijke grenzen en mogelijkheden bij het afdoen van strafbare feiten door het Openbaar Ministerie», bijlage V bij J. Bijlsma, Het voorwaardelijk sepot, Den Haag: Boom Juridisch 2019).

Het voorwaardelijk sepot kan niet los worden gezien van de verbetering van de buitengerechtelijke afdoening, zoals opgenomen in deze aanvullingswet. In vergelijking met de voorwaardelijke strafbeschikking is het stellen van bijzondere voorwaarden via een voorwaardelijk sepot minder genormeerd en met minder rechtswaarborgen omkleed. Bij de introductie van de voorwaardelijke strafbeschikking worden de bestaande rechtswaarborgen die bij een strafbeschikking in acht moeten worden genomen, onverkort van toepassing wanneer in de strafbeschikking voorwaardelijke straffen worden opgelegd. In aanvulling daarop wordt geregeld dat, indien bij een strafbeschikking bijzondere voorwaarden worden gesteld, de strafbeschikking alleen kan worden uitgevaardigd indien de verdachte door de officier van justitie is gehoord en daarbij heeft verklaard bereid te zijn zich aan de bijzondere voorwaarden te houden. Bovendien is er altijd de mogelijkheid om verzet in te stellen tegen een strafbeschikking waarin aan een voorwaardelijke straf bijzondere voorwaarden worden verbonden die naar het oordeel van de verdachte niet noodzakelijk en zinvol zijn. Deze waarborgen kunnen eraan bijdragen dat bijzondere voorwaarden alleen worden gesteld in gevallen waarin niet kan worden volstaan met de algemene voorwaarde of met een onvoorwaardelijk beleidssepot. Tot slot kan nog worden opgemerkt dat indien naar het oordeel van de officier van justitie een ernstig vermoeden bestaat dat de veroordeelde binnen de proeftijd een in de strafbeschikking gestelde voorwaarde niet naleeft of niet heeft nageleefd de nieuwe omzettingsprocedure kan worden toegepast, zodat niet alsnog een volledige berechting hoeft plaats te vinden. Dat is anders bij het voorwaardelijk sepot, waar de officier van justitie bij een ernstig vermoeden van schending van de algemene voorwaarde beslist over het instellen van vervolging voor het feit waarbij voorwaardelijk van de vervolging was afgezien. Om de genoemde redenen wordt voorgesteld om de mogelijkheid van een voorwaardelijk sepot te beperken tot het stellen van de algemene voorwaarde.

In reactie op het verzoek van de NOvA in haar advies om te verduidelijken wanneer sprake is van een schending van de algemene voorwaarde, is in het derde lid verduidelijkt dat het moet gaan om een ernstig vermoeden van het niet naleven van de algemene voorwaarde. Deze formulering is gelijkgetrokken met andere bepalingen over niet-naleving (zie bijvoorbeeld de artikelen 7.2.7, tweede lid, en 7.3.11, eerste lid). In lijn hiermee is ook de formulering aangepast bij de voorwaardelijke strafbeschikking (artikel 7.2.8a), de schorsing van de voorlopige hechtenis (artikel 2.5.35), de transactie (artikel 3.4.8) en de voorwaardelijke gratie (artikel 17 Gratiewet).

In geval van een ernstig vermoeden van schending van de algemene voorwaarde beslist de officier van justitie over het instellen van vervolging voor het feit waarbij voorwaardelijk van de vervolging was afgezien. Daarbij hoeft hij niet eerst de veroordeling af te wachten voor het nieuwe feit. Dit volgt uit een uitspraak van de Hoge Raad (ECLI:NL:HR:2015:3639). Zowel de huidige als de nieuwe wettelijke regeling sluiten niet de mogelijkheid uit dat de verdachte wordt veroordeeld voor het aanvankelijk voorwaardelijk geseponeerde feit, terwijl de berechting van het nieuwe feit op dat moment nog niet heeft plaatsgevonden. Daarmee kan zich de situatie voordoen dat bij de afdoening van het aanvankelijk voorwaardelijk geseponeerde feit geen rekening is gehouden met de latere vrijspraak voor het nieuwe feit. In het kader van de tweede aanvullingswet zal worden bezien op welke wijze de regeling moet worden aangepast om deze ongewenste consequentie weg te nemen.