Artikel 3.4.5

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL III [wijzigingen in Boek 3 van het Wetboek van Strafvordering] › Onderdeel I › TITEL 4.2 De transactie › AFDELING 4.2.1 Algemene bepalingen › Artikel 3.4.5 [verlofverlening bij hoge transactie; waarborgen] · Toelichting 36913 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Dit artikel bevat de rechtswaarborgen die gelden bij het doen van een transactieaanbod. Het eerste lid ziet op de gevallen waarin het gerechtshof verlof dient te verlenen voor een transactieaanbod. Het tweede lid regelt in welke gevallen daarbuiten rechtsbijstand is vereist.

Eerste lid

De verlofprocedure is uitsluitend aan de orde bij de eerste groep gevallen, zoals bedoeld in artikel 3.4.4, tweede lid, onderdeel a (kort gezegd: transigeren bij criminaliteit in de sfeer van de rechtspersoon). Het eerste lid bepaalt – binnen deze eerste groep van gevallen – in welke twee gevallen de verlofprocedure moet worden gevolgd.

Het eerste geval houdt in dat wanneer de geldelijke component van het voorgenomen transactieaanbod boven een bepaald bedrag ligt – in welk geval sprake is van een voorgenomen hoge transactie – een definitief aanbod alleen mag worden gedaan indien het gerechtshof hiertoe verlof heeft verleend (onderdeel a). Daartoe moet de procedure worden gevolgd die in Afdeling 4.2.2 (vanaf artikel 3.4.9) van deze titel is beschreven. Ten aanzien van de (twee) drempelbedragen is aangesloten bij de bedragen die nu worden gehanteerd in de huidige Aanwijzing hoge transacties. Het OM heeft verzocht om deze drempelbedragen met regelmaat te indexeren. Daarvoor wordt geen aanleiding gezien. Daarbij speelt een rol dat deze grensbedragen aansluiten bij de in 2020 tot stand gekomen Aanwijzing hoge transacties en de daarin opgenomen drempelbedragen toen zijn verhoogd van respectievelijk € 50.000 en € 500.000 naar € 200.000 en € 1.000.000.

In het geval de voorgenomen transactie de betaling aan de Staat van een geldbedrag als bedoeld in artikel 3.4.6, eerste lid, onderdeel a, inhoudt, geldt een drempelbedrag van € 200.000 of meer. Deze begrenzing brengt mee dat bij voorgenomen hoge transacties met natuurlijke personen, die uitsluitend zo’n boetecomponent kennen, in de regel op grond van onderdeel a niet de verplichting zal gelden om de verlofprocedure te volgen. De reden daarvoor is dat de boetecomponent van een transactie niet meer mag bedragen dan het maximum van de geldboete die voor het feit kan worden opgelegd (artikel 3.4.6, eerste lid, onderdeel a), terwijl voor zover commune misdrijven worden bedreigd met een geldboete deze de vijfde categorie niet te boven gaat (ingevolge artikel 23, vierde lid, van het Wetboek van Strafrecht: € 110.000). De mogelijkheid om op grond van het zevende lid van artikel 23 van het Wetboek van Strafrecht – indien de voor het feit bepaalde boetecategorie geen passende bestraffing toelaat – een geldboete op te leggen tot ten hoogste het bedrag van de naast hogere categorie, is beperkt tot rechtspersonen.

Daarnaast moet de verlofprocedure worden gevolgd wanneer het totale bedrag dat met het voorgenomen transactieaanbod is gemoeid € 1.000.000 of meer bedraagt. Voor de berekening van dit totaalbedrag moet de totale geldelijke component van de voorwaarden die op de voet van artikel 3.4.6, eerste lid, worden gesteld in aanmerking worden genomen. Behalve het aan de Staat te betalen geldbedrag, kan het onder meer gaan om de waarde van voorwerpen of geldbedragen die vatbaar zijn voor verbeurdverklaring (artikel 3.4.6, eerste lid, onderdeel b), de voldoening van een bedrag ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (artikel 3.4.6, eerste lid, onderdeel d) en schadevergoeding (artikel 3.4.6, eerste lid, onderdeel f).

Het tweede geval waarin de verlofprocedure moet worden gevolgd knoopt aan bij de situatie dat een voorlopig transactieaanbod boven een van de genoemde drempelbedragen aan een (rechts)persoon is gedaan. Als in die situatie – waarin dus een voorlopig hoog transactieaanbod aan een verdachte is gedaan, zonder dat is vereist dat het gerechtshof daarvoor al verlof heeft verleend – het voornemen bestaat om ook een transactieaanbod te doen aan andere personen die ervan worden verdacht te hebben deelgenomen aan een of meer strafbare feiten waarop het voorlopige hoge transactieaanbod betrekking heeft, geldt – aanvullend – de verplichting om ook voor zo’n transactieaanbod aan een deelnemer verlof te vragen bij het gerechtshof (onderdeel b). Die verplichting geldt dus ook wanneer het aanbod aan de verdachte deelnemer op zichzelf (ver) onder een van beide drempelbedragen blijft. In het advies van het OM wordt het vraagpunt opgeworpen of – zonder rechterlijk verlof – een transactieaanbod aan de deelnemer kan worden gedaan in de situatie dat in de hoofdzaak nog geen voorlopig hoog transactieaanbod aan de rechtspersoon is gedaan, maar voorzienbaar is dat dit in de nabije toekomst zal gebeuren. Naar aanleiding hiervan wordt benadrukt dat het uitgangspunt van de wettelijke regeling van de hoge transacties is dat het voorlopige transactieaanbod aan de deelnemer – ongeacht diens precieze aandeel in de verboden gedraging – pas aan de orde is als in de hoofdzaak een voorlopig hoog transactieaanbod voorligt. Daarmee is verzekerd dat alle voorgenomen transacties die op die wijze samenhangen met de hoofdzaak zonder meer aan rechterlijke controle zijn onderworpen; die transacties komen niet tot stand dan nadat het gerechtshof daartoe verlof heeft verleend. Voor een afzonderlijk drempelbedrag voor deelnemers wordt geen aanleiding gezien.

Tweede lid

Zodra een transactieaanbod wordt gedaan waarbij het totale geldbedrag meer dan € 2.000 bedraagt, dient de verdachte te worden bijgestaan door een raadsman. Deze verplichte rechtsbijstand voorziet in een extra waarborg dat sprake is van geïnformeerde instemming van de verdachte met de transactievoorwaarden en de rechtsgevolgen daarvan. Dat komt bij transacties met een totale geldelijke component van meer dan € 2.000 wenselijk voor. Artikel 3.3.4, tweede lid, voorziet in verplichte rechtsbijstand bij het voornemen om een strafbeschikking boven hetzelfde drempelbedrag uit te vaardigen. Anders dan bij de strafbeschikking wordt bij transacties van meer dan € 2.000 niet voorzien in een hoorplicht, aangezien bij de transactie van een formele schuldvaststelling geen sprake is en niet tegen de wil van de verdachte sancties kunnen worden opgelegd.

Het drempelbedrag van meer dan € 2.000 heeft betrekking op het totale bedrag dat is gemoeid met de transactie. Voor de berekening daarvan kunnen in voorkomende gevallen bijvoorbeeld ook de waarde van voorwerpen of geldbedragen die vatbaar zijn voor verbeurdverklaring en de voldoening van het bedrag ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel in aanmerking worden genomen. Uit een cijfermatig overzicht dat is verstrekt door het openbaar ministerie blijkt dat transacties met een totale geldelijke component van meer dan € 2.000, die niet als hoge transacties kunnen worden aangemerkt, in de afgelopen jaren regelmatig tot stand komen: achtereenvolgens 699 (2019), 546 (2020) en 769 (2021).