Artikel 5.8.25

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › BOEK 5 RECHTSMIDDELEN › HOOFDSTUK 8 Herziening van arresten en vonnissen › TITEL 8.1 Herziening ten voordele van de gewezen verdachte › Artikel 5.8.25 [slachtoffer] · Toelichting 36327 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Dit artikel ziet op het informeren van het slachtoffer in verband met de herzieningsprocedure.

Eerste lid

Dit lid brengt mee dat in het geval een herzieningsaanvraag of een verzoek tot een nader onderzoek is ingediend, het openbaar ministerie zo mogelijk aan het slachtoffer vraagt of hij op de hoogte wenst te worden gehouden van de voortgang van de herzieningsprocedure. Dit voorschrift is inhoudelijk gelijk aan artikel 481, eerste lid. Een verschil is, dat in het eerste lid de nabestaanden niet afzonderlijk worden genoemd. Dat hangt samen met de definitie van «slachtoffer» in Boek 1, waar ook nabestaanden onder vallen (zie artikel 1.5.1). Het openbaar ministerie is, zo verduidelijkte de memorie van toelichting bij de Wet hervorming herziening ten voordele, van de in dit artikellid geformuleerde verplichting «vrijgesteld wanneer geen contact met het slachtoffer of de nabestaande mogelijk is» (Kamerstukken II 2008/09, 32 045, nr. 3, p. 42–43).

Tweede lid

Ingevolge dit lid wordt het slachtoffer op diens verzoek door het openbaar ministerie in ieder geval in kennis gesteld van de beslissing van de Hoge Raad op de herzieningsaanvraag en van het eindarrest in de herzieningszaak tegen de verdachte. Deze verplichting ligt thans besloten in artikel 481, tweede lid. De daar gebruikte term «mededeling doen» is vervangen door «in kennis stellen» in verband met de algemene regeling inzake overdracht van berichten in Boek 1, Hoofdstuk 9.

Derde lid

Dit artikellid bepaalt dat in daartoe aangewezen gevallen en in ieder geval indien het feit waarvoor de gewezen verdachte werd veroordeeld een misdrijf betreft waarop naar de wettelijke omschrijving gevangenisstraf van acht jaar of meer is gesteld, of dat strafbaar is gesteld in de artikelen 240b, 247, 248a, 248b, 249, 250, 273f, eerste lid, 285, 285b, 300, tweede en derde lid, 301, tweede en derde lid, 306 tot en met 308 en 318 van het Wetboek van Strafrecht en artikel 6 van de Wegenverkeerswet 1994, het openbaar ministerie aan het slachtoffer desgevraagd kennis geeft van de invrijheidstelling van de gewezen verdachte. Ook dit is thans in artikel 481 bepaald. In verband met de leesbaarheid is deze verplichting in een afzonderlijk artikellid opgenomen en ook hier is de terminologie aangepast in verband met de algemene regeling inzake overdracht van berichten in Boek 1, Hoofdstuk 9.

Toelichting op voorstel ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL V [wijzigingen in Boek 5 van het Wetboek van Strafvordering] › Onderdeel Q · Toelichting 36913 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

In de nota naar aanleiding van de verslagen bij de eerste vaststellingswet is aangegeven dat de formulering van artikel 5.5.12 vraagtekens oproept en gemakkelijk tot onjuiste lezing kan leiden (Kamerstukken II 2023/24, 36 327, nr. 11, antwoord 646). De bedoeling van het artikel komt niet goed uit de verf. De in die nota toegezegde herformulering van het artikel, waarmee geen inhoudelijke wijziging van het voorschrift is beoogd, is in dit onderdeel opgenomen. Zo is de aanhef van het tweede lid aangepast («de aard van de aangevoerde klachten» is vervangen door «daarmee verband houdende belangen») en zijn twee onderdelen ondergebracht in een nieuw derde lid.

In artikel 5.5.12, tweede lid, is bepaald dat de Hoge Raad een arrest vernietigt indien de aard van de niet in acht genomen vorm en de daarmee verband houdende belangen dat rechtvaardigen. Beide aspecten staan met elkaar in onderling verband. Bij het eerste aspect, de «aard» van de niet in acht genomen vorm, gaat het vooral om de vraag naar het belang dat door het geschonden voorschrift wordt gediend. Het moet gaan om een zo wezenlijk voorschrift dat schending ervan cassatie rechtvaardigt (in de terminologie van het huidige wetboek: een formele of substantiële nietigheid oplevert). Indien daarvan sprake is, betekent dit nog niet dat cassatie aangewezen is. De vervolgvraag is namelijk of er in dit geval reden is voor relativering van de nietigheid die de schending van een wezenlijk voorschrift in beginsel met zich moet brengen. Daarop ziet het tweede aspect, de daarmee samenhangende belangen. Het gaat daarbij eveneens om het belang dat door het geschonden voorschrift wordt gediend, alleen dan niet in abstracto, maar in concreto. Ondanks het feit dat een wezenlijk voorschrift niet is nageleefd, kan het zo zijn dat er in het concrete geval onvoldoende belang bestaat bij vernietiging op die grond. Het tweede element fungeert daarbij als het ware als een contra-indicatie en vormt een grond om niet te casseren in gevallen waarin het gewicht van het geschonden voorschrift daarvoor op zich reden geeft.

Het tweede lid somt in de onderdelen a tot en met e op in welke gevallen vernietiging gerechtvaardigd is. De onderdelen a tot en met e bevatten dus voorschriften die door de wet in elk geval als «wezenlijk» worden aangemerkt. De woorden «in ieder geval» geven aan dat sprake is van een enuntiatieve opsomming, dat wil zeggen dat andere gevallen niet zijn uitgesloten. De opgesomde vormverzuimen zijn gebaseerd op jurisprudentie van de Hoge Raad.

De in het geding zijnde belangen bij de onderdelen a tot en met e maken dat er in ieder geval grond is voor cassatie. Deze onderdelen zijn niet gerelativeerd. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het in onderdeel e genoemde vormverzuim weliswaar is geformuleerd met een tenzij-clausule, maar die clausule heeft betrekking op hetgeen in feitelijke aanleg is voorgevallen. Als verdachte en advocaat-generaal hebben ingestemd met de voortzetting van de behandeling, is van een vormverzuim geen sprake. Het in onderdeel e genoemde vormverzuim kan dus niet worden aangemerkt als verzuim dat kan worden gerelativeerd.

Bij de onderdelen a tot en met e dienen de relevante belangen die door het geschonden voorschrift worden gediend niet verengd te worden tot de belangen van de procespartij die in cassatie is gegaan. Zo is de openbaarheid van een zitting een algemeen belang; zelfs als in de cassatieschriftuur namens de verdachte wordt aangevoerd dat er geen bezwaren waren tegen de beslotenheid van een zitting, is er grond voor cassatie. Zelfs als de verdachte op de terechtzitting instemde met de sluiting van de deuren is er, als die sluiting niet op de wet berustte, grond voor cassatie. Het algemene belang van de openbaarheid van de terechtzitting weegt zwaarder dan het particuliere belang van de verdachte.

In het derde lid worden twee vormen opgesomd bij het verzuim waarvan vernietiging ook gerechtvaardigd is. Bij de onderdelen a en b in het derde lid is wel sprake van relativering; cassatie kan achterwege blijven indien de belangen van de partij die gronden tegen de weigering of het verzuim aanvoert daardoor niet zijn geschaad. Er bestaat bij deze onderdelen geen plicht om te casseren; zij laten de Hoge Raad de vrijheid om af te zien van cassatie.

De in het derde lid genoemde gronden voor vernietiging zijn in een afzonderlijk lid ondergebracht, omdat zij verschillen van de gronden genoemd in het tweede lid door de «tenzij-clausule». Deze uitzonderingsclausules vergen een nadere beoordeling die ertoe kan leiden dat de Hoge Raad van cassatie afziet. In tegenstelling tot het tweede lid, waar in de aldaar genoemde gevallen een nadere beoordeling van de betrokken belangen is uitgesloten, moeten de belangen in de in het derde lid genoemde gevallen juist wel worden meegewogen.

Het derde lid, onderdeel a komt in de plaats van het tweede lid, onderdeel d, zoals opgenomen in artikel 5.5.12 in de eerste vaststellingswet. Daarbij is van de gelegenheid gebruik gemaakt om de formulering van dit onderdeel te verbeteren. Het verzuim te beslissen op «een verzoek van de verdachte dat of een vordering van het openbaar ministerie die ertoe strekte gebruik te maken van een recht dat door de wet wordt toegekend» lijkt te impliceren dat het gaat om gebruikmaking van een recht door de rechter, hetgeen wonderlijk is, en niet uitdrukt waarom het gaat. In plaats daarvan wordt nu gesproken over een verzoek van de verdachte of een vordering van het openbaar ministerie als bedoeld in artikel 4.2.6, eerste lid. Daarmee wordt gedoeld op het eveneens met dit wetsvoorstel gewijzigde artikel 4.2.6, eerste lid, dat bepaalt dat tot het nemen van elke rechterlijke beslissing op grond van de bepalingen die betrekking hebben op het onderzoek op de terechtzitting door de officier van justitie een vordering en door de verdachte een verzoek kan worden gedaan, tenzij de wet anders bepaalt. Als gevolg van de aanpassing in dit wetsvoorstel zijn in de tekst van deze bepaling de woorden «bepalingen van dit hoofdstuk» vervangen door «bepalingen die betrekking hebben op het onderzoek op de terechtzitting» (zie daarover de toelichting bij de wijziging van artikel 4.2.6). Dit brengt mee dat in cassatie kan worden opgekomen tegen verzuim of weigering door de rechter van dezelfde beslissingen op verzoeken en vorderingen als in het geldende recht.

Anders dan in het huidige wetboek, waarin de weigering of een verzuim te beslissen op een vordering of verzoek om gebruik te maken van een bevoegdheid of een recht door de wet toegekend de nietigheid van het onderzoek op de terechtzitting ten gevolge heeft (zie het huidige artikel 330), biedt het nieuwe voorschrift – door het gebruik van de woorden «tenzij de belangen van de partij die daar gronden tegen aanvoert niet zijn geschaad» de mogelijkheid tot relativering. Dit sluit aan bij de jurisprudentie van de Hoge Raad, die in voorkomend geval van cassatie afziet, indien hij van oordeel is dat de belangen van de partij die daarover klaagt niet zijn geschaad (zie bijvoorbeeld HR 9 september 2003, NJ 2003/726, rechtsoverweging 3.7; HR 11 maart 2008, NJ 2008/174; HR 7 oktober 2008, NJ 2008/542).

Onderdeel b van het derde lid komt in de plaats van het tweede lid, onderdeel f, zoals opgenomen in artikel 5.5.12 in de eerste vaststellingswet. Daarin stond «de partij die daar gronden tegen heeft aangevoerd», terwijl in onderdeel a van het derde lid wordt gesproken over «de partij die daar gronden tegen aanvoert». Om te voorkomen dat aan het toevallige verschil in redactie van de werkwoordtijden in beide onderdelen betekenis wordt toegekend, is van de gelegenheid gebruik gemaakt de tijdsbepaling in beide onderdelen in de tegenwoordige tijd te stellen.

Het derde lid laat overigens ambtshalve cassatie op die gronden door de Hoge Raad op grond van artikel 5.5.13 onverlet. In artikel 5.5.13, eerste lid, is bepaald dat de Hoge Raad het arrest in voorkomende gevallen vernietigt, «hetzij op de aangevoerde, hetzij op andere gronden». Dit laatste ziet op de mogelijkheid van ambtshalve cassatie, dat wil zeggen op de mogelijkheid om te casseren wegens een verzuim waarover door de partij die cassatie instelde niet wordt geklaagd. Voor ambtshalve cassatie geldt, evenals voor cassatie op ingediende cassatiemiddelen, dat daarvoor een grond als bedoeld in artikel 5.5.12, tweede en derde lid, aanwezig moet zijn. Ook de gronden genoemd in artikel 5.5.12, derde lid, kunnen dus in beginsel reden geven om ambtshalve te casseren. Daaraan staat niet in de weg dat bij de in dat artikellid genoemde gronden telkens een uitzondering wordt gemaakt voor het geval de belangen van «de partij die daartegen gronden aanvoert» door het verzuim niet zijn geschaad. Die uitzondering kan zich ingeval van ambtshalve cassatie niet voordoen omdat daarbij per definitie geen sprake is van een partij die gronden tegen het verzuim aanvoert. Dat betekent niet dat de Hoge Raad steeds verplicht is om te casseren als sprake is van een verzuim waarop artikel 5.5.12, derde lid, betrekking heeft. Van zijn bevoegdheid om ambtshalve te casseren maakt de Hoge Raad een zeer terughoudend gebruik. Van die bevoegdheid zal hij dan ook in de regel geen gebruik maken als de partij die het cassatieberoep instelde door het verzuim niet in zijn belangen is geschaad.

Toelichting op voorstel ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL V [wijzigingen in Boek 5 van het Wetboek van Strafvordering] › Onderdeel U · Toelichting 36913 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Met de wijziging in artikel 5.8.25, derde lid (de aanpassing van verwijzingen naar artikelen in het Wetboek van Strafrecht) wordt een recente wijziging in het huidige artikel 481, tweede lid, verwerkt in het nieuwe wetboek. De wijziging volgt uit de Wet seksuele misdrijven (Stb. 2024, 59).