Wetboek van Strafvorderingnieuw wetboek · kennis- en vraagomgeving · prototypedataset 2026-11-03 · gevalideerd

Factsheet artikel 4.3.9

Deterministisch samengesteld uit gevalideerde records van release release-2026-11-03-6c742fbd8e; volledige teksten, geen samenvatting. Per rubriek staat of de bron iets vermeldt (aanwezig), niets vermeldt (niet in de bron), nog niet is beoordeeld, of niet van toepassing is. JSON downloaden

WettekstVastgesteldNog niet in werkingWettekst (vastgesteld, nog niet in werking)Toelichting beschikbaar

Vastgestelde tekst aanwezig

1.
Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.
2.
Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.
3.
Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.
4.
Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in het eerste, tweede en derde lid bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt.
5.
Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.
Bron: Vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (Stb. 2026, 56)officiële publicatiesha256 e3e33d868eaa…XML-pad /officiele-publicatie[1]/staatsblad[1]/wet-besluit[1]/wettekst[1]/boek[4]/hoofdstuk[3]/titeldeel[2]/artikel[3]

Voorgestelde tekst (eerste aanvullingswet 36913) niet in de bron

Het wetsvoorstel bevat geen vervangende tekst voor dit artikel.

Geconsolideerde presentatie (KWEST) aanwezigherkomst: gelijk aan stb 2026 56

Geconsolideerde presentatieNog niet in werking Ontwikkeldata uit de openbare KWEST-repository; vergelijking met primaire bronnen: stb-2026-56: exact; stb-2026-57: afwezig; kst-36913-2: afwezig.

1.
Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.
2.
Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.
3.
Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.
4.
Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in het eerste, tweede en derde lid bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt.
5.
Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.

Leden en onderdelen aanwezig5

De leden staan hierboven in de wettekst; ieder lid en onderdeel is afzonderlijk citeerbaar met een eigen bewijsrecord.

Normatieve regels nog niet beoordeeld

Regelextractie voor dit artikel nog niet uitgevoerd of nog niet beoordeeld.

Definities aanwezig

Eigen waarneming van de rechter begrippenlijst KWEST
Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.

Verklaring van de verdachte begrippenlijst KWEST
Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.

Verklaring van een deskundige begrippenlijst KWEST
Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.

Verklaring van een getuige begrippenlijst KWEST
Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.

verklaring van de verdachte wettekst
Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.

verklaring van een getuige wettekst
Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.

verklaring van een deskundige wettekst
Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.

eigen waarneming van de rechter wettekst
Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.

verklaring van de verdachte wettekst
Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.

verklaring van een getuige wettekst
Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.

verklaring van een deskundige wettekst
Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.

eigen waarneming van de rechter wettekst
Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.

Toelichting (memorie van toelichting) aanwezig1 passage(s)

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › BOEK 4 BERECHTING › HOOFDSTUK 3 De beraadslaging, de uitspraak en het eindvonnis › TITEL 3.2 Bewijs › Artikel 4.3.9 [omschrijving wettige bewijsmiddelen] · Toelichting 36327 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified

Algemeen

Dit artikel omschrijft een aantal van de wettige bewijsmiddelen die in artikel 4.3.8 zijn opgenomen. De inhoud van de onderhavige bepaling bouwt voort op de huidige artikelen 340, 341, eerste en tweede lid, 342, eerste lid en 343. Net als in de omschrijvingen van bewijsmiddelen in de huidige artikelen is ook in het onderhavige artikel van groot belang of het bewijsmiddel op de terechtzitting is geproduceerd. Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden welke hij zelf waargenomen of ondervonden heeft. Ook van een verklaring van een verdachte en van een verklaring van een deskundige is slechts sprake als deze op de terechtzitting is afgelegd.

Op zichzelf zou het voorstelbaar zijn om van deze benadering afstand te nemen en ook een mededeling van feiten of omstandigheden die een getuige elders heeft afgelegd als een verklaring van een getuige aan te merken. Voor een wijziging van het bewijsstelsel in die richting pleitte Reijntjes, «Onbekend en onbemind. Het Nederlandse bewijsstelsel opnieuw ter discussie», Strafblad 2014, p. 460–461. Uiteindelijk is, alles afwegend, niet voor deze oplossing gekozen. Een dergelijke begripsbepaling zou feitelijk alleen tot een andere afgrenzing van deze wettige bewijsmiddelen en het wettig bewijsmiddel van de schriftelijke stukken leiden. Die afgrenzing is thans helder en geeft geen aanleiding tot moeilijkheden. In een stelsel waarin niet de vorm maar de inhoud leidend is, rijzen eerder vragen omtrent de afgrenzing van bewijsmiddelen. Is de verklaring die een bedrijfsleider van een winkel zelf op papier zet bij een winkeldiefstal een getuigenverklaring of een schriftelijk stuk? En hoe staat het met een dagboek? De rechter zou, bij gebruik voor het bewijs van een proces-verbaal waarin niet alleen waarnemingen van verbalisanten worden gerelateerd maar ook mededelingen van verdachten en getuigen zijn opgenomen, telkens moeten aangeven van welk bewijsmiddel inhoudelijk sprake is. Die keuze blijft hem in dit stelsel bespaard.

Denkbaar zou ook een nog verder strekkende aanpassing zijn, waarin de limitatieve opsomming van bewijsmiddelen wordt ingeruild voor een vrij bewijsstelsel (zie voor een pleidooi in die richting J.B.H.M. Simmelink, «Bewijsrecht en bewijsmotivering», in: M.S. Groenhuijsen en G. Knigge (red.), Het onderzoek ter zitting, Eerste interim-rapport onderzoeksproject Strafvordering 2001, Groningen 1999, p. 437–438; M.S. Groenhuijsen, Waarheidsvinding in het strafrecht, preadvies Nederlandse Juristen-Vereniging, Deventer: Kluwer 2012, p. 267–269). In de praktijk bestond evenwel, zo bleek destijds bij de bespreking van voorstellen van de onderzoekers van Strafvordering 2001 op dit punt, brede steun voor de weinig dwingende structuur die deze bepalingen thans bieden. Bij de voorbereiding van deze regeling is niet gebleken dat daar verandering in is gekomen. Uit de consultatie komt ook niet de wens naar voren, de structuur van het bewijsrecht wezenlijk te veranderen. Dat komt wellicht mede omdat het nettoresultaat door de ruime interpretatie van het bewijsmiddel schriftelijke stukken en de restfunctie van de eigen waarneming van de rechter niet veel verschilt van een vrij bewijsstelsel. De limitatieve opsomming van bewijsmiddelen leidt er niet toe dat vrijspraken worden uitgesproken omdat relevante informatie niet aan een bewezenverklaring ten grondslag kan worden gelegd. Ook uit de analyse en voorstellen van De Wilde («De bewijsregeling in het concept-Wetboek van Strafvordering», www.moderniseringstrafvordering.nl) kan worden afgeleid dat de praktische verschillen met een stelsel waarin de limitatieve opsomming van bewijsmiddelen verdwijnt, beperkt zijn.

Eerste, tweede, derde en vijfde lid

Het eerste lid is inhoudelijk ongewijzigd overgenomen uit het huidige artikel 341, eerste lid, en ziet op de verklaring van de verdachte. Het spreekt alleen van «mededeling», niet van «opgave» van feiten of omstandigheden. Het tweede lid is ongewijzigd overgenomen uit het huidige artikel 342, eerste lid, en heeft betrekking op de verklaring van een getuige. Het vijfde lid, betreffende de eigen waarneming van de rechter, is praktisch ongewijzigd overgenomen uit het huidige artikel 340. Ook de aanvullende plaats en functie van de eigen waarneming binnen het stelsel van bewijsmiddelen als «restbewijsmiddel» verandert niet, zo kan naar aanleiding van een opmerking van de Rvdr worden verduidelijkt. Informatie die een ander bewijsmiddel oplevert, kan niet via de eigen waarneming van de rechter tot het bewijs meewerken.

De bepaling omtrent de verklaring van een deskundige (derde lid) is iets gewijzigd ten opzichte van het huidige artikel 343. De zinsnede «al dan niet naar aanleiding van een door hem in opdracht uitgebracht deskundigenverslag» is niet overgenomen. De reden hiervoor is dat deze zinsnede niet een nadere begrenzing oplevert van de verklaringen van de deskundige. De zinsnede duidt slechts een aanleiding aan die er voor het afleggen van de verklaring kan zijn. Bij de andere omschrijvingen van bewijsmiddelen wordt ook niet gerefereerd aan een mogelijke aanleiding voor de totstandkoming daarvan. Verder is gekozen voor de term «mededeling van» in plaats van «verklaring over» wat zijn wetenschap en kennis hem leren; zulks in verband met de wenselijkheid van eenheid van terminologie in de verschillende leden van deze bepaling.

Vierde lid

De verhouding tussen op de terechtzitting afgelegde verklaringen en schriftelijke stukken wordt verhelderd. Het huidige wetboek bepaalt dat een opgave van de verdachte die elders dan op de terechtzitting is gedaan, tot het bewijs dat de verdachte het tenlastegelegde feit heeft begaan kan meewerken indien daarvan uit enig wettig bewijsmiddel blijkt (artikel 341, tweede lid). Het welbekende de auditu-arrest van de Hoge Raad (HR 20 december 1926, NJ 1927/85) heeft er feitelijk toe geleid dat ook opgaven die de getuige elders dan op de terechtzitting heeft gedaan zonder beperkingen tot het bewijs kunnen meewerken. Tegen die achtergrond is er in het onderhavige lid voor gekozen de regel die het wetboek thans enkel voor de opgave van de verdachte formuleert te veralgemeniseren. Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in de vorige leden bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt. Deze wettelijke constructie stelt buiten twijfel dat uit de mond van de verdachte enkel een mededeling van feiten of omstandigheden hem uit eigen wetenschap bekend aan het bewijs kan meewerken, uit de mond van een getuige enkel een mededeling van feiten of omstandigheden die door hem zelf zijn waargenomen of ondervonden, en uit de mond van een deskundige enkel een mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen. Gevolg van deze wijziging is dat een gissing van een getuige geen wettig bewijsmiddel is, of zij nu op de terechtzitting is geuit of in een proces-verbaal is opgenomen dat door een opsporingsambtenaar is opgemaakt. Thans is een dergelijke in een proces-verbaal van een opsporingsambtenaar neergelegde gissing wel een wettig bewijsmiddel maar geen redengevende omstandigheid die aan een bewezenverklaring ten grondslag mag worden gelegd (vgl. HR 20 december 1955, NJ 1956/202).

Het belang van het vierde lid van artikel 4.3.9 is bescheiden. Feitelijk bewerkstelligt deze regel een voorselectie van de «redengevende feiten en omstandigheden» die aan de bewezenverklaring ten grondslag kunnen worden gelegd (vgl. artikel 4.3.23, eerste lid). Uit de mond van de getuige kan alleen een mededeling van feiten en omstandigheden reden geven tot de bewezenverklaring. Een mededeling van een derde die niet als een getuige kan worden beschouwd kan alleen aan het bewijs meewerken als zij gebaseerd is op de wetenschap en kennis van de betrokkene, en daarmee als een mededeling van een deskundige kan worden beschouwd. Het als bewijsmiddel aanmerken van passages uit schriftelijke stukken vergt dus een selectie die langs dezelfde lijnen plaatsvindt als bij de mededelingen die de verdachte, een getuige of een deskundige bij het onderzoek op de terechtzitting heeft gedaan.

Opgaven van de «medeverdachte»

Niet overgenomen is de regel dat opgaven van de verdachte alleen «te zijnen aanzien» kunnen gelden (het huidige artikel 341, derde lid). Deze regel, die was ingegeven door zorg voor de betrouwbaarheid van verklaringen van verdachten over medeverdachten, wordt in de praktijk op een aantal manieren omzeild. Er wordt al lang gewerkt met de constructie waarbij de zaken van verdachten gelijktijdig doch niet gevoegd worden behandeld (vgl. G.J.M. Corstens, Het Nederlandse strafprocesrecht, bewerkt door M.J. Borgers en T. Kooijmans, Deventer: Wolters Kluwer 2021, par. XVI.4). Elk van de verdachten kan bij een dergelijke werkwijze in de zaak van de andere verdachte als getuige worden gehoord, en de wet beperkt de bewijskracht van de verklaring die de andere verdachte aldus als getuige aflegt niet.

Maar ook verklaringen die verdachten in hun eigen strafzaak als verdachte afleggen zijn bruikbaar in de strafzaken tegen andere verdachten. Dat blijkt bijvoorbeeld uit ECLI:NL:HR:2010:BL0641. In deze zaak verzocht de advocaat-generaal aan het hof om terstond proces-verbaal op te laten maken van het onderzoek op de terechtzitting in de zaak tegen de andere verdachte. Dat verzoek werd toegewezen. De in dat proces-verbaal neergelegde verklaring van de andere verdachte is vervolgens in de zaak tegen de verdachte als bewijsmiddel gebruikt. De Hoge Raad besliste dat de toewijzing van het verzoek om het proces-verbaal van de terechtzitting te voegen geen blijk gaf van een onjuiste opvatting omtrent het huidige artikel 341, derde lid. Een ander voorbeeld kan worden ontleend aan ECLI:NL:HR:2013:BX4605, NJ 2013/264 m.nt. Borgers. De verklaring die door de andere verdachte in eerste aanleg in de eigen strafzaak was afgelegd, is daarin via het proces-verbaal van die terechtzitting voor het bewijs gebruikt.

Tegen deze achtergrond heeft het voorschrift dat in het huidige artikel 341, derde lid, is neergelegd elke betekenis verloren. Diesfeldt en Duker hebben daarom al eerder het afschaffen van het huidige artikel 341, derde lid, bepleit («Artikel 341 lid 3 Sv: behouden, schrappen of vervangen?», DD 2013, p. 759). Aan deze suggestie is gevolg gegeven: (herstel van) een wettelijk verbod op het gebruik van verklaringen van medeverdachten ligt niet in de rede. Vertrouwd kan worden op het oordeel van de rechter. De Rvdr onderschrijft de afschaffing van het voorschrift dat in het huidige artikel 341, derde lid, is neergelegd.

Het komt evenwel onwenselijk voor dat het niet overnemen van het voorschrift dat thans in artikel 341, derde lid, is neergelegd ertoe zou leiden dat strafzaken tegen verdachten weer gevoegd zouden worden behandeld. Daar zitten uit oogpunt van een behoorlijke procesvoering allerhande nadelen aan vast. Zo kan, in het geval één van beide verdachten een verklaring aflegt die de andere verdachte belast, bij die andere verdachte de wens rijzen de verdachte als getuige, onder ede, aan de tand te voelen. Dat is in een gevoegde behandeling niet te realiseren. Mede tegen deze achtergrond is besloten om de figuur van de gevoegde behandeling, waar in de praktijk toch weinig of geen gebruik van wordt gemaakt, niet over te nemen.

Deze wijziging leidt er daarmee toe dat de mededelingen die een andere verdachte doet gewoonlijk tot het bewijs zullen meewerken via een schriftelijk stuk. Dat kan een proces-verbaal zijn dat door een opsporingsambtenaar is opgemaakt. Het kan ook een proces-verbaal zijn dat is opgemaakt van een zitting in de strafzaak tegen de andere verdachte. Die mededelingen kunnen in dat geval tot het bewijs meewerken voor zover zij een mededeling behelzen van feiten of omstandigheden die de andere verdachte zelf heeft waargenomen of ondervonden. Want materieel is de andere verdachte in de zaak tegen de verdachte een getuige. Desgewenst kan de verdachte de andere verdachte ook nog op de terechtzitting als getuige doen ondervragen, al dan niet naar aanleiding van mededelingen die deze eerder heeft gedaan. De andere verdachte kan zich daarbij evenwel verschonen van het beantwoorden van vragen voor zover hij zichzelf daardoor aan het gevaar van een strafrechtelijke veroordeling zou blootstellen.

Dat het huidige artikel 341, derde lid, wordt geschrapt betekent niet dat de rechter niet langer rekening zou moeten houden met de redenen die de wetgever destijds aanleiding gaven de bewijskracht van opgaven van verdachten jegens andere verdachten te beperken. Het ligt voor de hand dat de rechter extra behoedzaam is bij de beoordeling van de betrouwbaarheid van dergelijke verklaringen. Dat is in de wet tot uitdrukking gebracht door de rechter bij betwisting van een dergelijke verklaring tot extra motivering te verplichten als hij deze toch voor het bewijs gebruikt (zie artikel 4.3.24, onderdeel g).

Verwijzingen aanwezig

Verwezen door: art. 4.4.18

Transponering (oud ↔ nieuw) aanwezigtabel 2023-07-06

Alleen koppeling (maps_to); geen gelijkwaardigheid of ongewijzigde inhoud. De huidige tekst is een fragment uit de tabel.

NieuwNieuwe tekst (tabel)HuidigHuidige tekst (tabel)Koppeling
4.3.9, lid 1Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.341, 1Onder verklaring van den verdachte wordt verstaan zijne bij het onderzoek op de terechtzitting gedane opgave van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.maps_to
4.3.9, lid 2Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.342, 1Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijne bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeeling van feiten of omstandigheden, welke hij zelf waargenomen of ondervonden heeft.maps_to
4.3.9, lid 3Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.343Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting afgelegde verklaring over wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel onderworpen is, al dan niet naar aanleiding van een door hem in opdracht uitgebracht deskundigenverslag.maps_to
4.3.9, lid 4Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in de vorige leden bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt.341, 2; nieuwZoodanige opgave, elders dan ter terechtzitting gedaan, kan tot het bewijs, dat de verdachte het telastegelegde feit begaan heeft, medewerken, indien daarvan uit eenig wettig bewijsmiddel blijkt.maps_to
4.3.9, lid 5Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan die welke bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.340Onder eigen waarneming van den rechter wordt verstaan die welke bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is geschied.maps_to
4.3.9, lid 55. Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan die welke bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.340Onder eigen waarneming van den rechter wordt verstaan die welke bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is geschied.maps_to
4.3.9, lid 11. Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.341Onder verklaring van den verdachte wordt verstaan zijne bij het onderzoek op de terechtzitting gedane opgave van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.maps_to
4.3.9, lid 44. Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in de vorige leden bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt.341Zoodanige opgave, elders dan ter terechtzitting gedaan, kan tot het bewijs, dat de verdachte het telastegelegde feit begaan heeft, medewerken, indien daarvan uit eenig wettig bewijsmiddel blijkt.maps_to
4.3.9, lid 22. Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.342Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijne bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeeling van feiten of omstandigheden, welke hij zelf waargenomen of ondervonden heeft.maps_to
4.3.9, lid 33. Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.343Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting afgelegde verklaring over wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel onderworpen is, al dan niet naar aanleiding van een door hem in opdracht uitgebracht deskundigenverslag.maps_to

Openstaande punten niet in de bron

Geen openstaande reviewpunten voor dit artikel.

Bronnen aanwezig

DocumentStatusHash
Vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (Stb. 2026, 56) · publicatie
docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa
WettekstVastgesteldNog niet in werkinge3e33d868eaad813…
Geconsolideerde tekst (KWEST, repository)
docv:kwest-wet:f48b037c7e4f
Geconsolideerde presentatieFase onbekendNog niet in werkingProjectie met voorstelf48b037c7e4f05b8…
Volledige JSONhet canonieke factsheetrecord
{
  "schema_version": "1.0.0",
  "id": "factsheet:artikel:4.3.9",
  "type": "factsheet_artikel",
  "run_id": "run-2026-11-09T10-04-47-158Z",
  "bepaling": {
    "schema_version": "1.0.0",
    "id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
    "type": "bepaling",
    "wetboek": "wvsv_nieuw",
    "artikelnummer": "4.3.9",
    "structuurpad": [
      "Boek 4",
      "Hoofdstuk 3",
      "Titel 3.2"
    ],
    "versie_ids": [
      "provv:wvsv:art-4.3.9:stb-2026-56",
      "provv:wvsv:art-4.3.9:kwest-wet"
    ],
    "vastgestelde_versie_id": "provv:wvsv:art-4.3.9:stb-2026-56",
    "voorgestelde_versie_ids": [],
    "geconsolideerde_versie_id": "provv:wvsv:art-4.3.9:kwest-wet",
    "review_ids": []
  },
  "labels": [
    "Wettekst (vastgesteld, nog niet in werking)",
    "Toelichting beschikbaar"
  ],
  "vastgestelde_tekst": {
    "status": "present",
    "id": "provv:wvsv:art-4.3.9:stb-2026-56",
    "documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
    "bron": {
      "documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
      "document": {
        "id": "doc:stb-2026-56",
        "titel": "Vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (Stb. 2026, 56)",
        "urls": {
          "html": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.html",
          "xml": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.xml",
          "pdf": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.pdf"
        },
        "officiele_identificaties": [
          {
            "soort": "staatsblad",
            "waarde": "Stb. 2026, 56"
          },
          {
            "soort": "dossiernummer",
            "waarde": "36327"
          }
        ]
      },
      "juridische_context": {
        "brontype": "official_enactment",
        "wetgevingsfase": "enacted",
        "publicatiestatus": "published",
        "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
        "consolidatiekarakter": "not_applicable",
        "status_bewijs_ids": [
          "evidence:46157f0fb01d1ed6",
          "evidence:ed98a65feb84edbe",
          "evidence:8c45d0baf16aa816"
        ],
        "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
        "geldig_vanaf": {
          "waarde": null,
          "status": "not_stated"
        },
        "geldig_tot": {
          "waarde": null,
          "status": "not_stated"
        }
      },
      "sha256": "e3e33d868eaad813515d3f14520f88b2f225da1887631510d67b8c5d85fc534d",
      "opmerkingen": [
        "Boeken 7 en 8 zijn in deze wet gereserveerd; zij worden vastgesteld bij Stb. 2026, 57."
      ]
    },
    "tekstonderdeel_id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9",
    "tekst": "1. Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.\n2. Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.\n3. Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.\n4. Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in het eerste, tweede en derde lid bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt.\n5. Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.",
    "leden": [
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-1",
        "soort": "lid",
        "nummer": "1",
        "tekst": "1. Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 0,
          "eind": 176
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-2",
        "soort": "lid",
        "nummer": "2",
        "tekst": "2. Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 177,
          "eind": 365
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-3",
        "soort": "lid",
        "nummer": "3",
        "tekst": "3. Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 366,
          "eind": 578
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-4",
        "soort": "lid",
        "nummer": "4",
        "tekst": "4. Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in het eerste, tweede en derde lid bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 579,
          "eind": 818
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-5",
        "soort": "lid",
        "nummer": "5",
        "tekst": "5. Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 819,
          "eind": 963
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      }
    ],
    "juridische_context": {
      "brontype": "official_enactment",
      "wetgevingsfase": "enacted",
      "publicatiestatus": "published",
      "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
      "consolidatiekarakter": "not_applicable",
      "status_bewijs_ids": [
        "evidence:46157f0fb01d1ed6",
        "evidence:ed98a65feb84edbe",
        "evidence:8c45d0baf16aa816"
      ],
      "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
      "geldig_vanaf": {
        "waarde": null,
        "status": "not_stated"
      },
      "geldig_tot": {
        "waarde": null,
        "status": "not_stated"
      }
    },
    "herkomst_analyse": {
      "vergelijking": {},
      "gelijkenis": {},
      "conclusie": "primaire_bron",
      "wijzigingsinstructie_ids": []
    },
    "bewijs_ids": [
      "evidence:28716e31141279c4",
      "evidence:63f646ddfb3dc6cf",
      "evidence:e90f1d511027246b",
      "evidence:6fd996d53ccb73e1",
      "evidence:3d4c325674ede085",
      "evidence:799e305a4f184f35"
    ],
    "review_ids": [],
    "bronlocator": {
      "xml_pad": "/officiele-publicatie[1]/staatsblad[1]/wet-besluit[1]/wettekst[1]/boek[4]/hoofdstuk[3]/titeldeel[2]/artikel[3]"
    }
  },
  "voorgestelde_tekst": {
    "status": "not_stated",
    "items": []
  },
  "geconsolideerde_presentatie": {
    "status": "present",
    "id": "provv:wvsv:art-4.3.9:kwest-wet",
    "documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
    "bron": {
      "documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
      "document": {
        "id": "doc:kwest-wet",
        "titel": "Geconsolideerde tekst (KWEST, repository)",
        "urls": {
          "repository": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/basex/data/wet.xml",
          "bron_docx": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/data-importer/data/260324_Geconsolideerde_versie_vaststellingswetgeving__Staatsblad.docx",
          "kwest": "https://kwest.overheid.nl/"
        },
        "officiele_identificaties": []
      },
      "juridische_context": {
        "brontype": "consolidated_presentation",
        "wetgevingsfase": "unknown",
        "publicatiestatus": "published",
        "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
        "consolidatiekarakter": "projection",
        "status_bewijs_ids": [
          "evidence:230362c00be675b3"
        ],
        "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
        "geldig_vanaf": {
          "waarde": null,
          "status": "not_stated"
        },
        "geldig_tot": {
          "waarde": null,
          "status": "not_stated"
        }
      },
      "sha256": "f48b037c7e4f05b88c4d3fba25429ed34fb3da1a1b421884256dc58b0758df87",
      "opmerkingen": [
        "Ontwikkeldata uit de openbare repository; geen geverifieerde productie-export. Herkomst en status worden per artikel vastgesteld in de reconciliatiestap.",
        "Herkomstanalyse 2026-11-03: gelijk_aan_kst_36913_2=76, gelijk_aan_stb_2026_56=735, afgeleid_met_wijzigingsinstructies=180, niet_herleid=12, gelijk_aan_stb_2026_57=293, niet_in_consolidatie=1."
      ]
    },
    "tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9",
    "tekst": "1. Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.\n2. Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.\n3. Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.\n4. Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in het eerste, tweede en derde lid bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt.\n5. Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.",
    "leden": [
      {
        "id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9/lid-1",
        "soort": "lid",
        "nummer": "1",
        "tekst": "1. Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 0,
          "eind": 176
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9/lid-2",
        "soort": "lid",
        "nummer": "2",
        "tekst": "2. Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 177,
          "eind": 365
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9/lid-3",
        "soort": "lid",
        "nummer": "3",
        "tekst": "3. Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 366,
          "eind": 578
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9/lid-4",
        "soort": "lid",
        "nummer": "4",
        "tekst": "4. Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in het eerste, tweede en derde lid bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 579,
          "eind": 818
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9/lid-5",
        "soort": "lid",
        "nummer": "5",
        "tekst": "5. Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 819,
          "eind": 963
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      }
    ],
    "juridische_context": {
      "brontype": "consolidated_presentation",
      "wetgevingsfase": "enacted",
      "publicatiestatus": "published",
      "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
      "consolidatiekarakter": "editorial_compilation",
      "status_bewijs_ids": [],
      "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
      "geldig_vanaf": {
        "waarde": null,
        "status": "not_stated"
      },
      "geldig_tot": {
        "waarde": null,
        "status": "not_stated"
      }
    },
    "herkomst_analyse": {
      "vergelijking": {
        "stb-2026-56": "exact",
        "stb-2026-57": "afwezig",
        "kst-36913-2": "afwezig"
      },
      "gelijkenis": {
        "stb-2026-56": 1
      },
      "conclusie": "gelijk_aan_stb_2026_56",
      "wijzigingsinstructie_ids": []
    },
    "bewijs_ids": [
      "evidence:0b907ee7c701eb6e",
      "evidence:aa052d08afc920cf",
      "evidence:5bf37348d2d0f090",
      "evidence:6f2b55b72c61bc87",
      "evidence:5456c453fa6c34cb",
      "evidence:ec2eb350e3f2854e",
      "evidence:4362273a623f2bb1"
    ],
    "review_ids": [],
    "bronlocator": {
      "xml_pad": "/wetgeving[1]/wettekst[1]/boek[4]/hoofdstuk[3]/titeldeel[2]/artikel[3]",
      "kwest_about_id": "artikel=4.3.9",
      "kwest_part_id": "artikel=4.3.9"
    }
  },
  "wijzigingsinstructies_vastgesteld": {
    "status": "not_stated",
    "items": []
  },
  "wijzigingsinstructies_voorgesteld": {
    "status": "not_stated",
    "items": []
  },
  "leden": {
    "status": "present",
    "items": [
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-1",
        "soort": "lid",
        "nummer": "1",
        "tekst": "1. Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 0,
          "eind": 176
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-2",
        "soort": "lid",
        "nummer": "2",
        "tekst": "2. Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 177,
          "eind": 365
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-3",
        "soort": "lid",
        "nummer": "3",
        "tekst": "3. Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 366,
          "eind": 578
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-4",
        "soort": "lid",
        "nummer": "4",
        "tekst": "4. Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in het eerste, tweede en derde lid bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 579,
          "eind": 818
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      },
      {
        "id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-5",
        "soort": "lid",
        "nummer": "5",
        "tekst": "5. Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.",
        "offset_in_ouder": {
          "start": 819,
          "eind": 963
        },
        "verwijzingen": [],
        "kinderen": []
      }
    ]
  },
  "normatieve_regels": {
    "status": "unresolved",
    "toelichting": "Regelextractie voor dit artikel nog niet uitgevoerd of nog niet beoordeeld.",
    "items": []
  },
  "definities": {
    "status": "present",
    "items": [
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:kwest:eigen-waarneming-van-de-rechter:15",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:eigen-waarneming-van-de-rechter",
        "term": "Eigen waarneming van de rechter",
        "tekst": "Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.",
        "herkomst": "kwest_begrippenlijst",
        "documentversie_id": "docv:kwest-begrippen:2623959e498d",
        "tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "4.3.9, vijfde lid",
        "juridische_context": {
          "brontype": "glossary",
          "wetgevingsfase": "not_applicable",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_applicable",
          "consolidatiekarakter": "not_applicable",
          "status_bewijs_ids": [],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "letterlijke of bigram-gelijkenis (≥0,80) met de vindplaats in de geconsolideerde tekst",
          "detail": "definitie letterlijk aanwezig in artikel"
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:f7e378f5110b4a5a"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:kwest:verklaring-van-de-verdachte:90",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:verklaring-van-de-verdachte",
        "term": "Verklaring van de verdachte",
        "tekst": "Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.",
        "herkomst": "kwest_begrippenlijst",
        "documentversie_id": "docv:kwest-begrippen:2623959e498d",
        "tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "4.3.9, eerste lid",
        "juridische_context": {
          "brontype": "glossary",
          "wetgevingsfase": "not_applicable",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_applicable",
          "consolidatiekarakter": "not_applicable",
          "status_bewijs_ids": [],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "letterlijke of bigram-gelijkenis (≥0,80) met de vindplaats in de geconsolideerde tekst",
          "detail": "definitie letterlijk aanwezig in artikel"
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:684865e882576cd5"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:kwest:verklaring-van-een-deskundige:91",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:verklaring-van-een-deskundige",
        "term": "Verklaring van een deskundige",
        "tekst": "Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.",
        "herkomst": "kwest_begrippenlijst",
        "documentversie_id": "docv:kwest-begrippen:2623959e498d",
        "tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "4.3.9, derde lid",
        "juridische_context": {
          "brontype": "glossary",
          "wetgevingsfase": "not_applicable",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_applicable",
          "consolidatiekarakter": "not_applicable",
          "status_bewijs_ids": [],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "letterlijke of bigram-gelijkenis (≥0,80) met de vindplaats in de geconsolideerde tekst",
          "detail": "definitie letterlijk aanwezig in artikel"
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:a17fdff69e1f9c4c"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:kwest:verklaring-van-een-getuige:92",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:verklaring-van-een-getuige",
        "term": "Verklaring van een getuige",
        "tekst": "Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.",
        "herkomst": "kwest_begrippenlijst",
        "documentversie_id": "docv:kwest-begrippen:2623959e498d",
        "tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "4.3.9, tweede lid",
        "juridische_context": {
          "brontype": "glossary",
          "wetgevingsfase": "not_applicable",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_applicable",
          "consolidatiekarakter": "not_applicable",
          "status_bewijs_ids": [],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "letterlijke of bigram-gelijkenis (≥0,80) met de vindplaats in de geconsolideerde tekst",
          "detail": "definitie letterlijk aanwezig in artikel"
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:a5fe4107863518a2"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:stb-2026-56:verklaring-van-de-verdachte:55",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:verklaring-van-de-verdachte",
        "term": "verklaring van de verdachte",
        "tekst": "Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.",
        "herkomst": "wettekst",
        "documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
        "tekstonderdeel_id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-1",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "Boek 4 › Hoofdstuk 3 › Titel 3.2 › Artikel 4.3.9 › Lid 1",
        "juridische_context": {
          "brontype": "official_enactment",
          "wetgevingsfase": "enacted",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
          "consolidatiekarakter": "not_applicable",
          "status_bewijs_ids": [
            "evidence:46157f0fb01d1ed6",
            "evidence:ed98a65feb84edbe",
            "evidence:8c45d0baf16aa816"
          ],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "patroon 'Onder … wordt/worden verstaan' in de wettekst",
          "detail": null
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:e635b3dc52898b81"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:stb-2026-56:verklaring-van-een-getuige:56",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:verklaring-van-een-getuige",
        "term": "verklaring van een getuige",
        "tekst": "Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.",
        "herkomst": "wettekst",
        "documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
        "tekstonderdeel_id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-2",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "Boek 4 › Hoofdstuk 3 › Titel 3.2 › Artikel 4.3.9 › Lid 2",
        "juridische_context": {
          "brontype": "official_enactment",
          "wetgevingsfase": "enacted",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
          "consolidatiekarakter": "not_applicable",
          "status_bewijs_ids": [
            "evidence:46157f0fb01d1ed6",
            "evidence:ed98a65feb84edbe",
            "evidence:8c45d0baf16aa816"
          ],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "patroon 'Onder … wordt/worden verstaan' in de wettekst",
          "detail": null
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:a6bcc7c1efbc2c6b"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:stb-2026-56:verklaring-van-een-deskundige:57",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:verklaring-van-een-deskundige",
        "term": "verklaring van een deskundige",
        "tekst": "Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.",
        "herkomst": "wettekst",
        "documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
        "tekstonderdeel_id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-3",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "Boek 4 › Hoofdstuk 3 › Titel 3.2 › Artikel 4.3.9 › Lid 3",
        "juridische_context": {
          "brontype": "official_enactment",
          "wetgevingsfase": "enacted",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
          "consolidatiekarakter": "not_applicable",
          "status_bewijs_ids": [
            "evidence:46157f0fb01d1ed6",
            "evidence:ed98a65feb84edbe",
            "evidence:8c45d0baf16aa816"
          ],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "patroon 'Onder … wordt/worden verstaan' in de wettekst",
          "detail": null
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:5c9a751d4d365097"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:stb-2026-56:eigen-waarneming-van-de-rechter:58",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:eigen-waarneming-van-de-rechter",
        "term": "eigen waarneming van de rechter",
        "tekst": "Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.",
        "herkomst": "wettekst",
        "documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
        "tekstonderdeel_id": "sec:stb-2026-56:art-4.3.9/lid-5",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "Boek 4 › Hoofdstuk 3 › Titel 3.2 › Artikel 4.3.9 › Lid 5",
        "juridische_context": {
          "brontype": "official_enactment",
          "wetgevingsfase": "enacted",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
          "consolidatiekarakter": "not_applicable",
          "status_bewijs_ids": [
            "evidence:46157f0fb01d1ed6",
            "evidence:ed98a65feb84edbe",
            "evidence:8c45d0baf16aa816"
          ],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "patroon 'Onder … wordt/worden verstaan' in de wettekst",
          "detail": null
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:3d46ba5fb87ab37d"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:kwest-wet:verklaring-van-de-verdachte:30",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:verklaring-van-de-verdachte",
        "term": "verklaring van de verdachte",
        "tekst": "Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend.",
        "herkomst": "wettekst",
        "documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
        "tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9/lid-1",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "Boek 4 › Hoofdstuk 3 › Titel 3.2 › Artikel 4.3.9 › Lid 1",
        "juridische_context": {
          "brontype": "consolidated_presentation",
          "wetgevingsfase": "unknown",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
          "consolidatiekarakter": "unknown",
          "status_bewijs_ids": [],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "patroon 'Onder … wordt/worden verstaan' in de wettekst",
          "detail": null
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:115aae66a5efcfe5"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:kwest-wet:verklaring-van-een-getuige:31",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:verklaring-van-een-getuige",
        "term": "verklaring van een getuige",
        "tekst": "Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden.",
        "herkomst": "wettekst",
        "documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
        "tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9/lid-2",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "Boek 4 › Hoofdstuk 3 › Titel 3.2 › Artikel 4.3.9 › Lid 2",
        "juridische_context": {
          "brontype": "consolidated_presentation",
          "wetgevingsfase": "unknown",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
          "consolidatiekarakter": "unknown",
          "status_bewijs_ids": [],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "patroon 'Onder … wordt/worden verstaan' in de wettekst",
          "detail": null
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:2b9d2497ea48bfba"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:kwest-wet:verklaring-van-een-deskundige:32",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:verklaring-van-een-deskundige",
        "term": "verklaring van een deskundige",
        "tekst": "Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen.",
        "herkomst": "wettekst",
        "documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
        "tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9/lid-3",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "Boek 4 › Hoofdstuk 3 › Titel 3.2 › Artikel 4.3.9 › Lid 3",
        "juridische_context": {
          "brontype": "consolidated_presentation",
          "wetgevingsfase": "unknown",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
          "consolidatiekarakter": "unknown",
          "status_bewijs_ids": [],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "patroon 'Onder … wordt/worden verstaan' in de wettekst",
          "detail": null
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:c876c998483d2e6b"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "def:kwest-wet:eigen-waarneming-van-de-rechter:33",
        "type": "definitie",
        "begrip_id": "concept:eigen-waarneming-van-de-rechter",
        "term": "eigen waarneming van de rechter",
        "tekst": "Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan de waarneming die bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan.",
        "herkomst": "wettekst",
        "documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
        "tekstonderdeel_id": "sec:kwest-wet:art-4.3.9/lid-5",
        "artikelnummer": "4.3.9",
        "vindplaats_tekst": "Boek 4 › Hoofdstuk 3 › Titel 3.2 › Artikel 4.3.9 › Lid 5",
        "juridische_context": {
          "brontype": "consolidated_presentation",
          "wetgevingsfase": "unknown",
          "publicatiestatus": "published",
          "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
          "consolidatiekarakter": "unknown",
          "status_bewijs_ids": [],
          "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
          "geldig_vanaf": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          },
          "geldig_tot": {
            "waarde": null,
            "status": "not_stated"
          }
        },
        "verificatie": {
          "status": "verified",
          "methode": "patroon 'Onder … wordt/worden verstaan' in de wettekst",
          "detail": null
        },
        "bewijs_ids": [
          "evidence:6470d5f922721136"
        ]
      }
    ]
  },
  "toelichting": {
    "status": "present",
    "items": [
      {
        "id": "mvt:36327:719",
        "soort": "artikelsgewijs",
        "titelpad": [
          "ARTIKELSGEWIJS DEEL",
          "BOEK 4 BERECHTING",
          "HOOFDSTUK 3 De beraadslaging, de uitspraak en het eindvonnis",
          "TITEL 3.2 Bewijs",
          "Artikel 4.3.9 [omschrijving wettige bewijsmiddelen]"
        ],
        "tekst": "Algemeen\nDit artikel omschrijft een aantal van de wettige bewijsmiddelen die in artikel 4.3.8 zijn opgenomen. De inhoud van de onderhavige bepaling bouwt voort op de huidige artikelen 340, 341, eerste en tweede lid, 342, eerste lid en 343. Net als in de omschrijvingen van bewijsmiddelen in de huidige artikelen is ook in het onderhavige artikel van groot belang of het bewijsmiddel op de terechtzitting is geproduceerd. Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden welke hij zelf waargenomen of ondervonden heeft. Ook van een verklaring van een verdachte en van een verklaring van een deskundige is slechts sprake als deze op de terechtzitting is afgelegd.\nOp zichzelf zou het voorstelbaar zijn om van deze benadering afstand te nemen en ook een mededeling van feiten of omstandigheden die een getuige elders heeft afgelegd als een verklaring van een getuige aan te merken. Voor een wijziging van het bewijsstelsel in die richting pleitte Reijntjes, «Onbekend en onbemind. Het Nederlandse bewijsstelsel opnieuw ter discussie», Strafblad 2014, p. 460–461. Uiteindelijk is, alles afwegend, niet voor deze oplossing gekozen. Een dergelijke begripsbepaling zou feitelijk alleen tot een andere afgrenzing van deze wettige bewijsmiddelen en het wettig bewijsmiddel van de schriftelijke stukken leiden. Die afgrenzing is thans helder en geeft geen aanleiding tot moeilijkheden. In een stelsel waarin niet de vorm maar de inhoud leidend is, rijzen eerder vragen omtrent de afgrenzing van bewijsmiddelen. Is de verklaring die een bedrijfsleider van een winkel zelf op papier zet bij een winkeldiefstal een getuigenverklaring of een schriftelijk stuk? En hoe staat het met een dagboek? De rechter zou, bij gebruik voor het bewijs van een proces-verbaal waarin niet alleen waarnemingen van verbalisanten worden gerelateerd maar ook mededelingen van verdachten en getuigen zijn opgenomen, telkens moeten aangeven van welk bewijsmiddel inhoudelijk sprake is. Die keuze blijft hem in dit stelsel bespaard.\nDenkbaar zou ook een nog verder strekkende aanpassing zijn, waarin de limitatieve opsomming van bewijsmiddelen wordt ingeruild voor een vrij bewijsstelsel (zie voor een pleidooi in die richting J.B.H.M. Simmelink, «Bewijsrecht en bewijsmotivering», in: M.S. Groenhuijsen en G. Knigge (red.), Het onderzoek ter zitting, Eerste interim-rapport onderzoeksproject Strafvordering 2001, Groningen 1999, p. 437–438; M.S. Groenhuijsen, Waarheidsvinding in het strafrecht, preadvies Nederlandse Juristen-Vereniging, Deventer: Kluwer 2012, p. 267–269). In de praktijk bestond evenwel, zo bleek destijds bij de bespreking van voorstellen van de onderzoekers van Strafvordering 2001 op dit punt, brede steun voor de weinig dwingende structuur die deze bepalingen thans bieden. Bij de voorbereiding van deze regeling is niet gebleken dat daar verandering in is gekomen. Uit de consultatie komt ook niet de wens naar voren, de structuur van het bewijsrecht wezenlijk te veranderen. Dat komt wellicht mede omdat het nettoresultaat door de ruime interpretatie van het bewijsmiddel schriftelijke stukken en de restfunctie van de eigen waarneming van de rechter niet veel verschilt van een vrij bewijsstelsel. De limitatieve opsomming van bewijsmiddelen leidt er niet toe dat vrijspraken worden uitgesproken omdat relevante informatie niet aan een bewezenverklaring ten grondslag kan worden gelegd. Ook uit de analyse en voorstellen van De Wilde («De bewijsregeling in het concept-Wetboek van Strafvordering», www.moderniseringstrafvordering.nl) kan worden afgeleid dat de praktische verschillen met een stelsel waarin de limitatieve opsomming van bewijsmiddelen verdwijnt, beperkt zijn.\nEerste, tweede, derde en vijfde lid\nHet eerste lid is inhoudelijk ongewijzigd overgenomen uit het huidige artikel 341, eerste lid, en ziet op de verklaring van de verdachte. Het spreekt alleen van «mededeling», niet van «opgave» van feiten of omstandigheden. Het tweede lid is ongewijzigd overgenomen uit het huidige artikel 342, eerste lid, en heeft betrekking op de verklaring van een getuige. Het vijfde lid, betreffende de eigen waarneming van de rechter, is praktisch ongewijzigd overgenomen uit het huidige artikel 340. Ook de aanvullende plaats en functie van de eigen waarneming binnen het stelsel van bewijsmiddelen als «restbewijsmiddel» verandert niet, zo kan naar aanleiding van een opmerking van de Rvdr worden verduidelijkt. Informatie die een ander bewijsmiddel oplevert, kan niet via de eigen waarneming van de rechter tot het bewijs meewerken.\nDe bepaling omtrent de verklaring van een deskundige (derde lid) is iets gewijzigd ten opzichte van het huidige artikel 343. De zinsnede «al dan niet naar aanleiding van een door hem in opdracht uitgebracht deskundigenverslag» is niet overgenomen. De reden hiervoor is dat deze zinsnede niet een nadere begrenzing oplevert van de verklaringen van de deskundige. De zinsnede duidt slechts een aanleiding aan die er voor het afleggen van de verklaring kan zijn. Bij de andere omschrijvingen van bewijsmiddelen wordt ook niet gerefereerd aan een mogelijke aanleiding voor de totstandkoming daarvan. Verder is gekozen voor de term «mededeling van» in plaats van «verklaring over» wat zijn wetenschap en kennis hem leren; zulks in verband met de wenselijkheid van eenheid van terminologie in de verschillende leden van deze bepaling.\nVierde lid\nDe verhouding tussen op de terechtzitting afgelegde verklaringen en schriftelijke stukken wordt verhelderd. Het huidige wetboek bepaalt dat een opgave van de verdachte die elders dan op de terechtzitting is gedaan, tot het bewijs dat de verdachte het tenlastegelegde feit heeft begaan kan meewerken indien daarvan uit enig wettig bewijsmiddel blijkt (artikel 341, tweede lid). Het welbekende de auditu-arrest van de Hoge Raad (HR 20 december 1926, NJ 1927/85) heeft er feitelijk toe geleid dat ook opgaven die de getuige elders dan op de terechtzitting heeft gedaan zonder beperkingen tot het bewijs kunnen meewerken. Tegen die achtergrond is er in het onderhavige lid voor gekozen de regel die het wetboek thans enkel voor de opgave van de verdachte formuleert te veralgemeniseren. Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in de vorige leden bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt. Deze wettelijke constructie stelt buiten twijfel dat uit de mond van de verdachte enkel een mededeling van feiten of omstandigheden hem uit eigen wetenschap bekend aan het bewijs kan meewerken, uit de mond van een getuige enkel een mededeling van feiten of omstandigheden die door hem zelf zijn waargenomen of ondervonden, en uit de mond van een deskundige enkel een mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen. Gevolg van deze wijziging is dat een gissing van een getuige geen wettig bewijsmiddel is, of zij nu op de terechtzitting is geuit of in een proces-verbaal is opgenomen dat door een opsporingsambtenaar is opgemaakt. Thans is een dergelijke in een proces-verbaal van een opsporingsambtenaar neergelegde gissing wel een wettig bewijsmiddel maar geen redengevende omstandigheid die aan een bewezenverklaring ten grondslag mag worden gelegd (vgl. HR 20 december 1955, NJ 1956/202).\nHet belang van het vierde lid van artikel 4.3.9 is bescheiden. Feitelijk bewerkstelligt deze regel een voorselectie van de «redengevende feiten en omstandigheden» die aan de bewezenverklaring ten grondslag kunnen worden gelegd (vgl. artikel 4.3.23, eerste lid). Uit de mond van de getuige kan alleen een mededeling van feiten en omstandigheden reden geven tot de bewezenverklaring. Een mededeling van een derde die niet als een getuige kan worden beschouwd kan alleen aan het bewijs meewerken als zij gebaseerd is op de wetenschap en kennis van de betrokkene, en daarmee als een mededeling van een deskundige kan worden beschouwd. Het als bewijsmiddel aanmerken van passages uit schriftelijke stukken vergt dus een selectie die langs dezelfde lijnen plaatsvindt als bij de mededelingen die de verdachte, een getuige of een deskundige bij het onderzoek op de terechtzitting heeft gedaan.\nOpgaven van de «medeverdachte»\nNiet overgenomen is de regel dat opgaven van de verdachte alleen «te zijnen aanzien» kunnen gelden (het huidige artikel 341, derde lid). Deze regel, die was ingegeven door zorg voor de betrouwbaarheid van verklaringen van verdachten over medeverdachten, wordt in de praktijk op een aantal manieren omzeild. Er wordt al lang gewerkt met de constructie waarbij de zaken van verdachten gelijktijdig doch niet gevoegd worden behandeld (vgl. G.J.M. Corstens, Het Nederlandse strafprocesrecht, bewerkt door M.J. Borgers en T. Kooijmans, Deventer: Wolters Kluwer 2021, par. XVI.4). Elk van de verdachten kan bij een dergelijke werkwijze in de zaak van de andere verdachte als getuige worden gehoord, en de wet beperkt de bewijskracht van de verklaring die de andere verdachte aldus als getuige aflegt niet.\nMaar ook verklaringen die verdachten in hun eigen strafzaak als verdachte afleggen zijn bruikbaar in de strafzaken tegen andere verdachten. Dat blijkt bijvoorbeeld uit ECLI:NL:HR:2010:BL0641. In deze zaak verzocht de advocaat-generaal aan het hof om terstond proces-verbaal op te laten maken van het onderzoek op de terechtzitting in de zaak tegen de andere verdachte. Dat verzoek werd toegewezen. De in dat proces-verbaal neergelegde verklaring van de andere verdachte is vervolgens in de zaak tegen de verdachte als bewijsmiddel gebruikt. De Hoge Raad besliste dat de toewijzing van het verzoek om het proces-verbaal van de terechtzitting te voegen geen blijk gaf van een onjuiste opvatting omtrent het huidige artikel 341, derde lid. Een ander voorbeeld kan worden ontleend aan ECLI:NL:HR:2013:BX4605, NJ 2013/264 m.nt. Borgers. De verklaring die door de andere verdachte in eerste aanleg in de eigen strafzaak was afgelegd, is daarin via het proces-verbaal van die terechtzitting voor het bewijs gebruikt.\nTegen deze achtergrond heeft het voorschrift dat in het huidige artikel 341, derde lid, is neergelegd elke betekenis verloren. Diesfeldt en Duker hebben daarom al eerder het afschaffen van het huidige artikel 341, derde lid, bepleit («Artikel 341 lid 3 Sv: behouden, schrappen of vervangen?», DD 2013, p. 759). Aan deze suggestie is gevolg gegeven: (herstel van) een wettelijk verbod op het gebruik van verklaringen van medeverdachten ligt niet in de rede. Vertrouwd kan worden op het oordeel van de rechter. De Rvdr onderschrijft de afschaffing van het voorschrift dat in het huidige artikel 341, derde lid, is neergelegd.\nHet komt evenwel onwenselijk voor dat het niet overnemen van het voorschrift dat thans in artikel 341, derde lid, is neergelegd ertoe zou leiden dat strafzaken tegen verdachten weer gevoegd zouden worden behandeld. Daar zitten uit oogpunt van een behoorlijke procesvoering allerhande nadelen aan vast. Zo kan, in het geval één van beide verdachten een verklaring aflegt die de andere verdachte belast, bij die andere verdachte de wens rijzen de verdachte als getuige, onder ede, aan de tand te voelen. Dat is in een gevoegde behandeling niet te realiseren. Mede tegen deze achtergrond is besloten om de figuur van de gevoegde behandeling, waar in de praktijk toch weinig of geen gebruik van wordt gemaakt, niet over te nemen.\nDeze wijziging leidt er daarmee toe dat de mededelingen die een andere verdachte doet gewoonlijk tot het bewijs zullen meewerken via een schriftelijk stuk. Dat kan een proces-verbaal zijn dat door een opsporingsambtenaar is opgemaakt. Het kan ook een proces-verbaal zijn dat is opgemaakt van een zitting in de strafzaak tegen de andere verdachte. Die mededelingen kunnen in dat geval tot het bewijs meewerken voor zover zij een mededeling behelzen van feiten of omstandigheden die de andere verdachte zelf heeft waargenomen of ondervonden. Want materieel is de andere verdachte in de zaak tegen de verdachte een getuige. Desgewenst kan de verdachte de andere verdachte ook nog op de terechtzitting als getuige doen ondervragen, al dan niet naar aanleiding van mededelingen die deze eerder heeft gedaan. De andere verdachte kan zich daarbij evenwel verschonen van het beantwoorden van vragen voor zover hij zichzelf daardoor aan het gevaar van een strafrechtelijke veroordeling zou blootstellen.\nDat het huidige artikel 341, derde lid, wordt geschrapt betekent niet dat de rechter niet langer rekening zou moeten houden met de redenen die de wetgever destijds aanleiding gaven de bewijskracht van opgaven van verdachten jegens andere verdachten te beperken. Het ligt voor de hand dat de rechter extra behoedzaam is bij de beoordeling van de betrouwbaarheid van dergelijke verklaringen. Dat is in de wet tot uitdrukking gebracht door de rechter bij betwisting van een dergelijke verklaring tot extra motivering te verplichten als hij deze toch voor het bewijs gebruikt (zie artikel 4.3.24, onderdeel g).",
        "bron": {
          "documentversie_id": "docv:kwest-toelichting-36327:418eb8932339",
          "document": {
            "id": "doc:kwest-toelichting-36327",
            "titel": "Toelichting 36327 (KWEST-structuur)",
            "urls": {
              "repository": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/basex/data/toelichting-36327.xml"
            },
            "officiele_identificaties": [
              {
                "soort": "dossiernummer",
                "waarde": "36327"
              }
            ]
          },
          "juridische_context": {
            "brontype": "explanatory_memorandum",
            "wetgevingsfase": "enacted",
            "publicatiestatus": "published",
            "inwerkingtreding_status": "not_applicable",
            "consolidatiekarakter": "editorial_compilation",
            "status_bewijs_ids": [
              "evidence:8c45d0baf16aa816"
            ],
            "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
            "geldig_vanaf": {
              "waarde": null,
              "status": "not_stated"
            },
            "geldig_tot": {
              "waarde": null,
              "status": "not_stated"
            }
          },
          "sha256": "418eb8932339d45f33411406dd035f210fd6666c9faacdf213f429f47cc4f407",
          "opmerkingen": [
            "Door de KWEST data-importer uit de officiële Kamerstuk-XML afgeleide structuur; passages worden tegen de officiële XML gecontroleerd op tekstverlies."
          ]
        },
        "verificatie": {
          "officieel_documentversie_id": "docv:kst-36327-3:e1b226686555",
          "status": "verified",
          "methode": "langste passage (≥40 tekens) genormaliseerd teruggezocht in officiële Kamerstuk-XML"
        },
        "label": "Toelichting"
      }
    ]
  },
  "verwijzingen": {
    "status": "present",
    "verwijst_naar": [],
    "verwezen_door": [
      {
        "artikelnummer": "4.4.18",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.4.18",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:971f2b8791fbea0b"
        ]
      }
    ]
  },
  "transponering": {
    "status": "present",
    "tabelversie": "2023-07-06",
    "toelichting": "Alleen koppeling (maps_to); geen gelijkwaardigheid of ongewijzigde inhoud. De huidige tekst is een fragment uit de tabel.",
    "items": [
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:nieuw_huidig:4.3.9:1",
        "type": "transponering",
        "richting": "nieuw_huidig",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "1",
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "341",
          "lid": "1",
          "verwijzing_tekst": "341, 1",
          "tekst": "Onder verklaring van den verdachte wordt verstaan zijne bij het onderzoek op de terechtzitting gedane opgave van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": null,
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:768d0cfecada6ed6"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:nieuw_huidig:4.3.9:2",
        "type": "transponering",
        "richting": "nieuw_huidig",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "2",
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "342",
          "lid": "1",
          "verwijzing_tekst": "342, 1",
          "tekst": "Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijne bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeeling van feiten of omstandigheden, welke hij zelf waargenomen of ondervonden heeft."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": null,
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:79c938366f6f333e"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:nieuw_huidig:4.3.9:3",
        "type": "transponering",
        "richting": "nieuw_huidig",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "3",
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "343",
          "lid": null,
          "verwijzing_tekst": "343",
          "tekst": "Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting afgelegde verklaring over wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel onderworpen is, al dan niet naar aanleiding van een door hem in opdracht uitgebracht deskundigenverslag."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": null,
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:b1880ff590fb83a6"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:nieuw_huidig:4.3.9:4",
        "type": "transponering",
        "richting": "nieuw_huidig",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "4",
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in de vorige leden bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "341",
          "lid": "2",
          "verwijzing_tekst": "341, 2; nieuw",
          "tekst": "Zoodanige opgave, elders dan ter terechtzitting gedaan, kan tot het bewijs, dat de verdachte het telastegelegde feit begaan heeft, medewerken, indien daarvan uit eenig wettig bewijsmiddel blijkt."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": "tabel: deels nieuw",
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "afwijkend",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:5196a4ff17956a6a"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:nieuw_huidig:4.3.9:5",
        "type": "transponering",
        "richting": "nieuw_huidig",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-nieuw-huidig:9628056285be",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "5",
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan die welke bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "340",
          "lid": null,
          "verwijzing_tekst": "340",
          "tekst": "Onder eigen waarneming van den rechter wordt verstaan die welke bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is geschied."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": null,
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "afwijkend",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:1e4948f13c5b45c9"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:huidig_nieuw:340:1",
        "type": "transponering",
        "richting": "huidig_nieuw",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-huidig-nieuw:d3117a9cd6d1",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "5",
          "verwijzing_tekst": "4.3.9, 5",
          "tekst": "5. Onder eigen waarneming van de rechter wordt verstaan die welke bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is gedaan."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "340",
          "lid": null,
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Onder eigen waarneming van den rechter wordt verstaan die welke bij het onderzoek op de terechtzitting door hem persoonlijk is geschied."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": null,
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "afwijkend",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:d1f81f72ac73d4e6"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:huidig_nieuw:341:1",
        "type": "transponering",
        "richting": "huidig_nieuw",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-huidig-nieuw:d3117a9cd6d1",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "1",
          "verwijzing_tekst": "4.3.9, 1",
          "tekst": "1. Onder verklaring van de verdachte wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "341",
          "lid": "1",
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Onder verklaring van den verdachte wordt verstaan zijne bij het onderzoek op de terechtzitting gedane opgave van feiten of omstandigheden, hem uit eigen wetenschap bekend."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": null,
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:747eef72df18f135"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:huidig_nieuw:341:2",
        "type": "transponering",
        "richting": "huidig_nieuw",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-huidig-nieuw:d3117a9cd6d1",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "4",
          "verwijzing_tekst": "4.3.9, 4",
          "tekst": "4. Een mededeling van de verdachte, een getuige of een deskundige als in de vorige leden bedoeld die elders dan op de terechtzitting is gedaan, kan tot het bewijs meewerken indien daarvan uit een wettig bewijsmiddel blijkt."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "341",
          "lid": "2",
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Zoodanige opgave, elders dan ter terechtzitting gedaan, kan tot het bewijs, dat de verdachte het telastegelegde feit begaan heeft, medewerken, indien daarvan uit eenig wettig bewijsmiddel blijkt."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": null,
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "afwijkend",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:78b96272cfbe7ab9"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:huidig_nieuw:342:1",
        "type": "transponering",
        "richting": "huidig_nieuw",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-huidig-nieuw:d3117a9cd6d1",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "2",
          "verwijzing_tekst": "4.3.9, 2",
          "tekst": "2. Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van feiten of omstandigheden die hij zelf heeft waargenomen of ondervonden."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "342",
          "lid": "1",
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Onder verklaring van een getuige wordt verstaan zijne bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeeling van feiten of omstandigheden, welke hij zelf waargenomen of ondervonden heeft."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": null,
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:789916a7dfdaf84c"
        ]
      },
      {
        "schema_version": "1.0.0",
        "id": "trans:huidig_nieuw:343:1",
        "type": "transponering",
        "richting": "huidig_nieuw",
        "tabelversie": "2023-07-06",
        "documentversie_id": "docv:kwest-transponering-huidig-nieuw:d3117a9cd6d1",
        "nieuw": {
          "artikel": "4.3.9",
          "lid": "3",
          "verwijzing_tekst": "4.3.9, 3",
          "tekst": "3. Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting gedane mededeling van wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel is onderworpen."
        },
        "huidig": {
          "artikel": "343",
          "lid": null,
          "verwijzing_tekst": null,
          "tekst": "Onder verklaring van een deskundige wordt verstaan zijn bij het onderzoek op de terechtzitting afgelegde verklaring over wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel onderworpen is, al dan niet naar aanleiding van een door hem in opdracht uitgebracht deskundigenverslag."
        },
        "koppelingstype": "maps_to",
        "bron_opmerking": null,
        "tekstovereenkomst_met_vastgestelde_tekst": "exact",
        "bepaling_id": "prov:wvsv:art-4.3.9",
        "bewijs_ids": [
          "evidence:2d7859dbeaccea3d"
        ]
      }
    ]
  },
  "openstaande_punten": {
    "status": "not_stated",
    "items": []
  },
  "bronnen": [
    {
      "documentversie_id": "docv:stb-2026-56:e3e33d868eaa",
      "document": {
        "id": "doc:stb-2026-56",
        "titel": "Vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (Stb. 2026, 56)",
        "urls": {
          "html": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.html",
          "xml": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.xml",
          "pdf": "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-56.pdf"
        },
        "officiele_identificaties": [
          {
            "soort": "staatsblad",
            "waarde": "Stb. 2026, 56"
          },
          {
            "soort": "dossiernummer",
            "waarde": "36327"
          }
        ]
      },
      "juridische_context": {
        "brontype": "official_enactment",
        "wetgevingsfase": "enacted",
        "publicatiestatus": "published",
        "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
        "consolidatiekarakter": "not_applicable",
        "status_bewijs_ids": [
          "evidence:46157f0fb01d1ed6",
          "evidence:ed98a65feb84edbe",
          "evidence:8c45d0baf16aa816"
        ],
        "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
        "geldig_vanaf": {
          "waarde": null,
          "status": "not_stated"
        },
        "geldig_tot": {
          "waarde": null,
          "status": "not_stated"
        }
      },
      "sha256": "e3e33d868eaad813515d3f14520f88b2f225da1887631510d67b8c5d85fc534d",
      "opmerkingen": [
        "Boeken 7 en 8 zijn in deze wet gereserveerd; zij worden vastgesteld bij Stb. 2026, 57."
      ]
    },
    {
      "documentversie_id": "docv:kwest-wet:f48b037c7e4f",
      "document": {
        "id": "doc:kwest-wet",
        "titel": "Geconsolideerde tekst (KWEST, repository)",
        "urls": {
          "repository": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/basex/data/wet.xml",
          "bron_docx": "https://code.overheid.nl/Logius/kwest/src/commit/e9b4a2b2de25d0006bdebb11e445ba111a22b4a6/data-importer/data/260324_Geconsolideerde_versie_vaststellingswetgeving__Staatsblad.docx",
          "kwest": "https://kwest.overheid.nl/"
        },
        "officiele_identificaties": []
      },
      "juridische_context": {
        "brontype": "consolidated_presentation",
        "wetgevingsfase": "unknown",
        "publicatiestatus": "published",
        "inwerkingtreding_status": "not_in_force",
        "consolidatiekarakter": "projection",
        "status_bewijs_ids": [
          "evidence:230362c00be675b3"
        ],
        "status_gecontroleerd_op": "2026-11-03",
        "geldig_vanaf": {
          "waarde": null,
          "status": "not_stated"
        },
        "geldig_tot": {
          "waarde": null,
          "status": "not_stated"
        }
      },
      "sha256": "f48b037c7e4f05b88c4d3fba25429ed34fb3da1a1b421884256dc58b0758df87",
      "opmerkingen": [
        "Ontwikkeldata uit de openbare repository; geen geverifieerde productie-export. Herkomst en status worden per artikel vastgesteld in de reconciliatiestap.",
        "Herkomstanalyse 2026-11-03: gelijk_aan_kst_36913_2=76, gelijk_aan_stb_2026_56=735, afgeleid_met_wijzigingsinstructies=180, niet_herleid=12, gelijk_aan_stb_2026_57=293, niet_in_consolidatie=1."
      ]
    }
  ]
}