Artikel 1.10.2

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL I [vaststelling Boek 1, Hoofdstuk 10] › BOEK 1 Strafvordering in het algemeen › HOOFDSTUK 10 Tenuitvoerlegging › Artikel 1.10.2 [spoedige tenuitvoerlegging; opschortende werking rechtsmiddelen] · Toelichting 36636 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Eerste lid

De met de tenuitvoerlegging belaste autoriteiten hebben niet alleen de plicht de voor tenuitvoerlegging vatbare beslissingen uit te voeren. Zij hebben ook de opdracht hiertoe zo spoedig mogelijk over te gaan. Die opdracht geldt bij alle ten uitvoer te leggen beslissingen. Bij strafrechtelijke beslissingen bestaat een directe samenhang met het tweede lid: zodra de tenuitvoerlegging is toegelaten, vindt deze zo spoedig mogelijk plaats. Voor strafvorderlijke beslissingen tot vrijheidsbeneming geldt dat zij dadelijk uitvoerbaar zijn, wat de noodzaak van een spoedige tenuitvoerlegging onderstreept (zie bijvoorbeeld artikel 2.5.24, eerste lid). Om een snelle tenuitvoerlegging te kunnen realiseren verstrekt het openbaar ministerie de door de Minister ten uitvoer te leggen beslissingen binnen twee weken nadat deze voor tenuitvoerlegging vatbaar zijn geworden. Als de beslissing meteen voor tenuitvoerlegging vatbaar is, vindt verstrekking direct plaats (artikel 7.1.1, eerste lid).

Een spoedige tenuitvoerlegging is een bestaand uitgangspunt (zie het huidige artikel 6:1:2) en zorgt bij strafrechtelijke beslissingen voor een duidelijke relatie tussen het gepleegde strafbare feit, de berechting en de opgelegde straf of maatregel. Een snelle tenuitvoerlegging is daarmee van belang voor de geloofwaardigheid van het strafrecht en voor het vertrouwen van burgers in de rechtsstaat. Voor de fase van de tenuitvoerlegging is de concrete doelstelling de tijd tussen een beslissing en de daadwerkelijke start van de tenuitvoerlegging zo kort mogelijk te laten zijn. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het snel oproepen van veroordeelden tot een vrijheidsstraf zichzelf te melden bij de penitentiaire inrichting, om afspraken over het sneller verstrekken van de ten uitvoer te leggen beslissing en om het sneller starten van het toezicht. Dat een beslissing zo spoedig mogelijk wordt uitgevoerd, laat onverlet dat zich situaties kunnen voordoen waarbij de tenuitvoerlegging afhankelijk is van de tenuitvoerlegging van een andere (meestal eerdere) beslissing. Een bevel tot voorlopige hechtenis kan bijvoorbeeld worden gegeven terwijl ten aanzien van dezelfde verdachte nog een bevel tot inverzekeringstelling loopt. Of een tot gevangenisstraf veroordeelde zit al een eerder opgelegde gevangenisstraf uit. In dergelijke gevallen kan de beslissing vanzelfsprekend niet direct worden uitgevoerd. Meestal vindt de tenuitvoerlegging dan aansluitend aan de andere beslissing plaats.

Bijzondere aandacht gaat uit naar beslissingen die direct onherroepelijk of uitvoerbaar zijn. Dat is het geval bij de strafvorderlijke beslissingen tot vrijheidsbeneming, maar bijvoorbeeld ook als de veroordeelde en de officier van justitie op de terechtzitting afstand doen van het recht om hoger beroep in te stellen, of als een maatregel is opgelegd waarbij de rechter dadelijke uitvoerbaarheid heeft bevolen. In die gevallen zullen de voor tenuitvoerlegging vatbare beslissingen direct worden verstrekt ten behoeve van de tenuitvoerlegging (artikel 7.1.1, eerste lid, tweede zin). Daarover zijn afzonderlijke afspraken gemaakt tussen de rechtspraak, het openbaar ministerie en de betrokken uitvoeringsorganisaties. Tot slot is belangrijk dat snel vervolgbeslissingen kunnen worden genomen of gevorderd als een beslissing niet (goed) wordt uitgevoerd of een voorwaarde niet wordt nageleefd. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de situatie dat een taakstraf niet naar behoren wordt verricht zodat vervangende hechtenis moet volgen, of om de situatie dat een voorwaardelijk in vrijheid gestelde veroordeelde zich niet houdt aan een voorwaarde waardoor herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling moet plaatsvinden. Ook dergelijke vervolgbeslissingen dienen snel te worden genomen en uitgevoerd om effectief te kunnen fungeren als stok achter de deur.

Tweede lid

In het strafrecht geldt het algemene uitgangspunt dat de tenuitvoerlegging van een beslissing niet kan aanvangen zolang tegen die beslissing nog een gewoon rechtsmiddel openstaat of, als een gewoon rechtsmiddel is aangewend, totdat het rechtsmiddel is ingetrokken of daarop onherroepelijk is beslist. Dit uitgangspunt is thans verankerd in artikel 6:1:16, eerste lid. Onder «gewoon rechtsmiddel» wordt niet alleen verstaan hoger beroep of beroep in cassatie, maar ook een bezwaarschrift of klaagschrift, beroep tegen een beslissing van de rechter-commissaris of verzet tegen een strafbeschikking (artikel 5.1.2). Zie over de kwalificatie van verzet als gewoon rechtsmiddel nader de algemene toelichting op Boek 5, Hoofdstuk 3 (Verzet tegen strafbeschikkingen).

De opschortende werking van een gewoon rechtsmiddel geldt volgens het huidige artikel 6:1:16, eerste lid, alleen voor de tenuitvoerlegging van een «rechterlijke beslissing». Dit tweede lid spreekt meer in algemene zin over de tenuitvoerlegging van een «beslissing». Het wetboek gaat er namelijk van uit dat alle beslissingen – rechterlijke én niet-rechterlijke – niet worden tenuitvoergelegd zolang daartegen een gewoon rechtsmiddel open staat. Zo bepaalt artikel 2.5.24 dat beslissingen inzake de voorlopige hechtenis dadelijk uitvoerbaar zijn. Voor die (rechterlijke) beslissingen geldt dus een uitzondering op de hoofdregel dat moet worden gewacht met de tenuitvoerlegging. Dat de hoofdregel ook heeft te gelden ten aanzien van niet-rechterlijke beslissingen, blijkt bijvoorbeeld uit artikel 2.5.16. Op grond van dat artikel kan de (hulp)officier van justitie maatregelen bevelen ten aanzien van de opgehouden of in verzekering gestelde verdachte. De verdachte kan daartegen een bezwaarschrift indienen op grond van artikel 2.5.58. In artikel 2.5.16, derde lid, is evenwel bepaald dat het bevel van de (hulp)officier van justitie dadelijk uitvoerbaar is. Die bepaling zou niet nodig zijn als het uitgangspunt was dat niet-rechterlijke beslissingen per definitie dadelijk uitvoerbaar zijn. Door in algemene zin te spreken over de tenuitvoerlegging van een «beslissing» wordt dus tot uitdrukking gebracht dat ook andere beslissingen, bijvoorbeeld die van de officier van justitie of de Minister, niet worden tenuitvoergelegd zolang daartegen een gewoon rechtsmiddel open staat. Die formulering is ook in lijn met het oude artikel 557, eerste lid. Dat artikellid was de voorganger van het huidige artikel 6:1:16, eerste lid, en had eveneens betrekking op (alle) beslissingen.

Het tweede lid heeft betrekking op beslissingen voor zover die voor tenuitvoerlegging vatbaar zijn. Dat het om beslissingen moet gaan is relevant voor het bezwaarschrift tegen de procesinleiding. Dat bezwaarschrift richt zich namelijk niet tegen een beslissing, maar tegen een handeling (het indienen van die procesinleiding). Die handeling is een voldongen feit. Het tweede lid brengt dan ook niet mee dat de procesinleiding wordt ingetrokken als daartegen een bezwaarschrift wordt ingediend. Dat het moet gaan om beslissingen die voor tenuitvoerlegging vatbaar zijn, is relevant voor beslissingen om iets niet te doen. Die beslissingen brengen mee dat er niets gebeurt. Het aanwenden van een rechtsmiddel leidt er in die gevallen niet toe dat er (voorlopig) wél iets moet gebeuren. Dat wordt pas anders als het aanwenden van het rechtsmiddel leidt tot een beslissing die inhoudt dat er iets moet gebeuren. Een voorbeeld hiervan is artikel 1.8.13 in samenhang met artikel 1.8.4. Tegen de afwijzing van de officier van justitie van het verzoek om processtukken te voegen, kan de verdachte een bezwaarschrift indienen. Zolang dat bezwaarschrift niet gegrond is verklaard, blijft de afwijzing in stand. Niet bepaald hoeft te worden dat die afwijzing dadelijk uitvoerbaar is.

Specifiek voor de fase van de tenuitvoerlegging betekent het tweede lid dat niet alleen moet worden gewacht met de tenuitvoerlegging van de oorspronkelijke beslissing (zoals de opgelegde straf of maatregel), maar ook met die van eventuele nadere beslissingen waartegen een gewoon rechtsmiddel open staat. Voorbeelden zijn de beslissing van de Minister tot uitvaardiging van een dwangbevel tot verhaal (artikel 7.5.6) of de beslissing van de officier van justitie tot toepassing van vervangende hechtenis bij een taakstraf (artikel 7.6.4). Tegen beide beslissingen staat bezwaar open (artikelen 7.5.23 en 7.6.21) en in beide gevallen geldt dus dit tweede lid. Waar nodig zijn te bestemder plaatse uitzonderingen gemaakt, zoals bij het bezwaarschrift tegen de herroeping van een voorwaardelijke invrijheidstelling. De beslissing van de officier van justitie tot herroeping is dadelijk uitvoerbaar (artikel 7.3.11, zevende lid), dus in dat geval heeft een eventueel bezwaarschrift geen opschortende werking. Hetzelfde geldt ten aanzien van (voorlopige) beslissingen van de rechter-commissaris (artikel 7.2.3, zevende lid). De rechtvaardiging voor een uitzondering is vrijwel altijd gelegen in het feit dat direct ingrijpen is vereist, bijvoorbeeld omdat van de veroordeelde een acuut gevaar uitgaat. Het zou zeer onwenselijk zijn als een dergelijk ingrijpen kan worden verhinderd of uitgesteld met het aanwenden van een rechtsmiddel.

Derde lid

Bij strafvorderlijke beslissingen tot vrijheidsbeneming kan zich de situatie voordoen dat de beslissing direct moet worden uitgevoerd, maar ambtenaren van de Minister niet ter plaatse zijn om die directe uitvoering te garanderen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij een bevel gevangenneming dat op de zitting wordt gegeven ten aanzien van een daar aanwezige verdachte die zich op vrije voeten bevindt. Op de zitting is (een bevoegde vertegenwoordiger van) de Minister niet aanwezig. In de huidige praktijk is door middel van werkafspraken erin voorzien dat het openbaar ministerie in dat geval kan doen wat nodig is om de vrijheidsbeneming te garanderen, in naam van de Minister. In het derde lid zijn deze werkafspraken gecodificeerd. Daardoor is op het niveau van de wet verzekerd dat het openbaar ministerie de maatregelen kan nemen die noodzakelijk zijn om te voorkomen dat de verdachte, de veroordeelde of de getuige zich onttrekt aan de vrijheidsbeneming. Een dergelijke interventie van het openbaar ministerie wijzigt uiteraard niets aan de verantwoordelijkheid van de Minister. De Minister blijft op grond van artikel 1.10.1 verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van de strafvorderlijke beslissing tot vrijheidsbeneming.