Artikel 3.5.10

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › BOEK 3 BESLISSINGEN OVER VERVOLGING › HOOFDSTUK 5 Beklag over het niet opsporen of niet vervolgen van strafbare feiten › Artikel 3.5.10 [beslissingen van het gerechtshof] · Toelichting 36327 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

In dit artikel zijn de beslissingen bijeengebracht die het gerechtshof na de sluiting van het onderzoek op de zitting over het beklag kan nemen.

Eerste lid

In dit artikellid is de inhoud van het huidige artikel 12b opgenomen.

Tweede lid

Deze bepaling maakt mogelijk dat het beklag dat te laat is ingediend ontvankelijk wordt verklaard als de rechtstreeks belanghebbende voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat die termijnoverschrijding verontschuldigbaar is. Deze hardheidsclausule kan bijvoorbeeld van belang zijn indien slachtoffers of nabestaanden van een zeer ernstig misdrijf zich pas later van de implicaties van het achterwege blijven van vervolging bewust zijn geworden dan wel te laat van de vervolgingsbeslissing op de hoogte zijn gekomen.

Derde lid

In dit artikellid is de inhoud van het huidige artikel 12d, tweede lid, overgenomen, zij het dat de inhoud daarvan nu niet meer een mogelijkheid betreft om het oproepen van de klager achterwege te laten, maar een grond voor niet-ontvankelijkheid van het beklag behelst. Indien door de klager ter zake van hetzelfde feit al eerder beklag is gedaan en door hem geen omstandigheden zijn aangevoerd die tot een nieuwe beoordeling van het beklag aanleiding geven, kan het gerechtshof de klager niet-ontvankelijk verklaren in zijn beklag.

Vierde lid

Dit artikellid bevat de beslissingen die het gerechtshof over de inhoud van het beklag kan nemen en die nu zijn opgenomen in artikel 12i, eerste lid. Het beschrijft de situatie waarin het gerechtshof van oordeel is dat het beklag gegrond is en dat de opsporing of vervolging moet worden bevolen van het feit waarop het beklag betrekking heeft. In de tweede zin van dit artikellid is opgenomen dat ook een bevel tot vervolging kan worden gegeven waarbij degene op wie het beklag betrekking heeft, alsnog aan een bepaalde voorwaarde moet voldoen die wordt gesteld door de officier van justitie, aangezien het om een vervolgingsbeslissing gaat. De aanduiding «binnen of gedurende een bepaalde termijn» duidt op een voorwaarde bestaande in een handelen of nalaten waaraan de verdachte gedurende een bepaalde periode moet voldoen, zoals een contact- of straatverbod. Dit voorwaardelijk bevel tot vervolging is een effectieve stok achter de deur voor degene wiens vervolging wordt verlangd, ook en vooral in het geval dat de klager (slachtoffer) voldoende heeft aan het verkrijgen van schadevergoeding. Indien de verdachte te kennen geeft bereid te zijn om de schade te vergoeden, zal hij daartoe gemakkelijker overgaan als hij weet dat bij het niet voldoen van die vergoeding een vervolging wacht. Uit reacties van de praktijk blijkt dat nu – in plaats van de figuur van het voorwaardelijk bevel – de behandeling van de zaak wel voor bepaalde tijd wordt aangehouden teneinde degene op wie het beklag betrekking heeft in de gelegenheid te stellen om de schade te vergoeden. Als hij dat doet, is het beklag uiteindelijk niet gegrond. Volgens de NVvR kan de nieuwe beslissingsmogelijkheid een schaderegeling tussen verdachte en de klager bevorderen, in het bijzonder wanneer het ontbreken van een passende schaderegeling de enige reden is voor het instellen van een klacht. Indien overigens de schadevergoeding achterwege blijft, kan alsnog vervolging worden bevolen.

Vijfde lid

Dit artikellid komt overeen met het huidige artikel 12i, vierde lid. Het is aangevuld met de bepaling van artikel 12i, tweede lid. Hiermee wordt duidelijk gemaakt dat de toetsing tot het achterwege blijven van opsporing of vervolging van een strafbaar feit ook kan plaatsvinden met inachtneming van het opportuniteitsbeginsel. In de regeling blijft de mogelijkheid behouden dat het gerechtshof in de gelegenheid is om de genomen beslissing vol te toetsen. De redenen voor deze keuze zijn weergegeven in de toelichting op Hoofdstuk 5.

In de regel zal voor het gerechtshof de centrale vraag zijn of de officier van justitie bij afweging van alle in aanmerking komende belangen in redelijkheid tot de genomen vervolgingsbeslissing heeft kunnen komen. Die beoordeling is betrokken op zowel de haalbaarheid als de opportuniteit van (verdere) vervolging. Ook bij beklag over het achterwege blijven van opsporing – preciezer gesteld: beklag tegen een beslissing van de officier van justitie op een klacht van de rechtstreeks belanghebbende over niet-opsporing – zal de rechterlijke toetsing zijn betrokken op de gemaakte belangenafweging. Daarbij zal het gerechtshof onder andere acht kunnen slaan op de onderbouwing van de afwijzing van de klacht, ook in het licht van het daarvoor relevante opsporingsbeleid en de ernst van het beweerdelijk gepleegde strafbare feit (vgl. ECLI:NL:GHSHE:2002:AE8415).

Zesde lid

Uit de algemene regeling voor de raadkamerprocedure volgt al dat de beslissing direct aan klager en het openbaar ministerie ter kennis moet worden gebracht (artikel 1.2.24, eerste en tweede lid). In het zesde lid is in aanvulling op deze regeling bepaald dat het gerechtshof ook degene op wie het beklag betrekking heeft direct in kennis stelt van zijn beslissing.

In de huidige regeling is niet bepaald wanneer de beslissing moet worden genomen. Deze behoeft niet op de zitting te worden uitgesproken. De beslissing wordt in de praktijk aan de betrokkenen toegezonden. Door de doorwerking van de nieuwe bepalingen over de raadkamer in Boek 1 (artikelen 1.2.12 tot en met 1.2.24) is de termijn voor het nemen van een beslissing zes weken na de sluiting van het onderzoek.

Toelichting op voorstel ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL III [wijzigingen in Boek 3 van het Wetboek van Strafvordering] › Onderdeel N en O · Toelichting 36913 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Artikel 3.5.9, vierde lid, vervalt en artikel 3.5.10, vierde lid, wordt aangevuld.

Artikel 3.5.9, vierde lid, betreft de mogelijkheid dat het gerechtshof, alvorens te oordelen over een beklag tegen niet-opsporen of niet-vervolgen van een strafbaar feit, beveelt dat nader onderzoek wordt verricht door de rechter-commissaris of de raadsheer-commissaris. Deze bepaling beoogt een grondslag te bieden voor beperkt nader onderzoek dat – in aanvulling op de bevoegdheden die het gerechtshof op basis van de algemene raadkamerregeling heeft, bijvoorbeeld om het openbaar ministerie te bevelen aanvullende stukken over te dragen (artikel 1.2.15, eerste lid) of om getuigen en deskundigen op te roepen voor verhoor (artikel 1.2.19, vierde lid) – nodig is voor de beoordeling van de deugdelijkheid van de opsporing- of vervolgingsbeslissing waarop het beklag betrekking heeft. Onder vigeur van het nieuwe wetboek zal dergelijk nader onderzoek al langs andere weg kunnen worden verricht. Daarom bestaat geen behoefte aan artikel 3.5.9, vierde lid, en wordt die bepaling geschrapt. Dit wordt hierna toegelicht.

In de praktijk kan, ter aanvulling van het (summiere) opsporingsonderzoek naar het strafbaar feit waarop het beklag ziet, in het kader van de beklagprocedure behoefte bestaan aan nader onderzoek (zie ook L. Frijda, Plaatsbepaling, in: S.J.A.M. van Gend & G.J. Visser, Artikel Sv (Prinsengrachtreeks 2004/2), Nijmegen: Ars Aequi Libri 2004, blz. 15–35; L. van Lent, M.M. Boone, K. van den Bos, L.F.M. Ansems, S. Lipman & L. Versteegt, Klachten tegen niet-vervolging (artikel 12 Sv-procedure): Doorlooptijden, instroom, verwachtingen van klagers en het belang van procedurele rechtvaardigheid, Utrecht: Montaigne Centrum 2016; A. Benschop, D. Korf, M. de Meijer, J. Simmelink, & T. Willemsen, Beklag over niet vervolgen: Het gaat het Openbaar Ministerie om met art. 12 Sv-zaken?, Den Haag: Boom Juridisch 2018). Bij dergelijk nader onderzoek valt bijvoorbeeld te denken aan het verhoren van getuigen of het benoemen en verhoren van deskundigen door de rechter-commissaris. Het doen van zulk onderzoek is op grond van de huidige beklagregeling evenwel niet onverkort mogelijk: het gerechtshof kan bij een gegrond beklag enkel een bevel tot vervolging geven ter zake van het feit waarop het beklag betrekking heeft, welk bevel de last kan bevatten dat door de officier van justitie zal worden gevorderd dat de rechter-commissaris bepaald onderzoek zal doen (huidig artikel 12i). Voor zo’n vervolgingsbevel is nodig dat degene op wie het beklag betrekking heeft als verdachte kan worden aangemerkt en dus dat ten aanzien van diegene sprake is van een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit. Juist in beklagzaken waarin het opsporingsonderzoek summier is geweest, is niet altijd sprake van zo’n redelijke verdenking. In dergelijke gevallen kan het gerechtshof geen vervolgingsbevel geven.

Artikel 3.5.9, vierde lid, zoals dat luidt in de eerste vaststellingswet, beoogt voor het geschetste knelpunt een oplossing te bieden door ruimere mogelijkheden te geven voor nader onderzoek in het kader van de beklagprocedure. Dat knelpunt wordt in het nieuwe wetboek evenwel al langs andere weg ondervangen, mede door de aanvullingen die in dit wetsvoorstel zijn opgenomen. In de nieuwe beklagregeling is het gerechtshof bevoegd om de opsporing van het feit waarop het beklag betrekking heeft te bevelen (artikel 3.5.10, vierde lid). Opsporingsonderzoek kan ook worden verricht in de situatie dat (nog) geen verdachte in beeld is en zelfs als er (nog) geen redelijk vermoeden is dat een strafbaar feit is begaan. Na zo’n opsporingsbevel kan de officier van justitie desgewenst vorderen dat de rechter-commissaris nader onderzoek verricht (artikel 2.10.1), zoals het onder ede verhoren van getuigen (Boek 2, Titel 10.3) of het benoemen en verhoren van een deskundige (Boek 2, Titel 10.4). In dit wetsvoorstel is opgenomen dat het gerechtshof bovendien – eventueel op verzoek van de klager – bij het geven van een opsporingsbevel kan bepalen dat door de officier van justitie de vordering zal worden gedaan als bedoeld in artikel 2.10.1, teneinde de rechter-commissaris enig onderzoek te laten verrichten. Daarmee kan het gerechtshof het ertoe leiden – net als in de huidige beklagregeling (huidig artikel 12i, derde lid) – dat de rechter-commissaris in het onderzoek wordt betrokken. Daartoe wordt artikel 3.5.10, vierde lid, aangevuld. Op zowel een bevel tot opsporing als een bevel tot vervolging is de bewilligingsprocedure van het in dit wetsvoorstel gewijzigde artikel 3.5.11 van toepassing. Dit betekent dat de officier van justitie na een bevel tot opsporing of een bevel tot vervolging alleen van vervolging kan afzien indien het gerechtshof, na een daartoe strekkende vordering van de officier van justitie, daarmee heeft ingestemd.