Artikel 8.4.2

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL III [vaststelling Boek 8] › BOEK 8 Internationale en Europese strafrechtelijke samenwerking › HOOFDSTUK 4 Overdracht en overname van strafvervolging › TITEL 4.1 Overdracht van strafvervolging › Artikel 8.4.2 [moment van overdracht] · Toelichting 36636 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Eerste lid

Op grond van jurisprudentie van de Hoge Raad, gebaseerd op het systeem van de wet, is het niet langer mogelijk een strafvervolging over te dragen nadat het onderzoek op de terechtzitting is aangevangen. Blijkens die rechtspraak kan de verdachte in een dergelijk geval aanspraak maken op de voortzetting van de procedure totdat een einduitspraak is gegeven. Zie HR 28 februari 1984, NJ 1984/490. Zie eveneens Kamerstukken II 1983/84, 15 971 (R 1133) en 15 972, nr. 14, p. 26. Dit geldt binnen de systematiek van het nieuwe wetboek des te meer, nu immers de «pro forma-dagvaarding» is afgeschaft. De procesinleiding, waarmee de zaak wordt aangebracht bij de rechtbank, kan worden ingediend na een afgerond opsporingsonderzoek. Verwacht mag worden dat de officier van justitie voorafgaand aan het indienen van de procesinleiding heeft kunnen beoordelen of overdracht van strafvervolging wenselijk is. De verdachte moet er na indiening van de procesinleiding dan ook van uit kunnen gaan dat de berechting in Nederland plaatsvindt. Deze hoofdregel wordt met dit artikellid in de wet vastgelegd. Een uitzondering geldt voor de afgesplitste ontnemingsprocedure (zie artikel 8.4.3), die wel na het uitbrengen van de procesinleiding in de hoofdzaak kan worden overgedragen.

Na indiening van de procesinleiding is overdracht niet mogelijk totdat een onherroepelijke uitspraak is gedaan. Als eenmaal een onherroepelijke uitspraak is gedaan, is het afhankelijk van het concrete geval of overdracht alsnog mogelijk is. Indien onherroepelijk op de materiële vragen (de vragen opgenomen in het huidige artikel 350) is beslist – leidend tot een veroordeling, vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging – is overdracht in beginsel niet mogelijk. Zoals ook uit artikel 8.4.1 volgt staat in een dergelijk geval het ne bis in idem-beginsel immers (in de regel) in de weg aan de overdracht van strafvervolging. Op de onmogelijkheid om na een veroordeling de strafvervolging over te dragen is in het tweede lid een uitzondering geformuleerd.

Overdracht is mogelijk als een einduitspraak van formele aard (het huidige artikel 349) is gedaan. Een dergelijke einduitspraak staat immers niet in de weg aan een nieuwe vervolging. Dit kan anders zijn als de aanleiding voor het doen van de einduitspraak een vervolgingsbeletsel oplevert (zie artikel 8.4.1, tweede lid). Gedacht kan worden aan de situatie waarin het openbaar ministerie niet-ontvankelijk is verklaard wegens verjaring van het strafbare feit.

Tweede lid

Op grond van een aantal verdragen is het mogelijk om de strafvervolging over te dragen nadat bij onherroepelijke uitspraak een straf of maatregel is opgelegd. Overdracht is in dergelijke gevallen, kort gezegd, mogelijk indien de opgelegde straf of maatregel niet ten uitvoer kan worden gelegd en het niet mogelijk is uitlevering te bewerkstelligen of om de tenuitvoerlegging van de straf of maatregel over te dragen. Vgl. artikel 8, tweede lid, EVOS en artikel 54 SUO. Zolang de opgelegde straf of maatregel in Nederland nog niet daadwerkelijk ten uitvoer is gelegd, levert dit geen strijd op met het ne bis in idem beginsel (Vgl. ECLI:EU:C:2014:586 (Spasić)). Het doel van de overdracht in dergelijke gevallen is te voorkomen dat de betrokkene ongestraft blijft door het grondgebied van de staat die de straf of maatregel heeft opgelegd te verlaten. Nu deze overdracht alleen kan plaatsvinden in voornoemde situatie waarin de tenuitvoerlegging niet mogelijk is, zal een dergelijke overdracht hoge uitzondering zijn en behoort dat ook te zijn. Zie Kamerstukken II 1983/84, 15 971 (R133) en 15 972, nr. 14, p. 26–27. In beginsel mag van de officier van justitie worden verwacht dat hij, voordat de procesinleiding wordt ingediend, beoordeelt of er een grond is – waaronder de onmogelijkheid om de eventuele straf ten uitvoer te leggen – om de strafvervolging over te dragen. Het is echter mogelijk dat van dergelijke omstandigheden pas later blijkt of dat deze omstandigheden pas later optreden. Nu het gaat om een mogelijkheid tot overdracht die slechts geldt bij hoge uitzondering, wordt in de wet opgenomen dat indien bij onherroepelijke uitspraak een straf of maatregel is opgelegd, overdracht van strafvervolging ter zake van hetzelfde feit is uitgesloten, tenzij het toepasselijke verdrag daarin uitdrukkelijk voorziet.

Voor de ontnemingsprocedure geldt dat deze wel kan worden overgedragen nadat in de hoofdzaak al een straf of maatregel is opgelegd, mits in de hoofdzaak de ontnemingsvordering niet is beoordeeld dan wel – nadat de ontnemingsmaatregel is opgelegd – indien die maatregel nog niet tenuitvoergelegd is. Zie hierover nader de toelichting op artikel 8.4.3.