Artikel 8.4.6

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL III [vaststelling Boek 8] › BOEK 8 Internationale en Europese strafrechtelijke samenwerking › HOOFDSTUK 4 Overdracht en overname van strafvervolging › TITEL 4.1 Overdracht van strafvervolging › Artikel 8.4.6 [kennisgeving verdachte, veroordeelde en benadeelde partij] · Toelichting 36636 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Met deze bepaling wordt het huidige artikel 5.3.1, tweede en derde lid, omgezet naar het nieuwe wetboek. Het betreft de voorschriften omtrent de kennisgeving aan de verdachte door de officier van justitie van diens voornemen tot het doen van een verzoek aan een andere staat tot overname van strafvervolging (artikel 8.4.4, eerste lid, onder a) of van zijn voorstel aan de Minister daartoe (artikel 8.4.4, eerste lid, onder b). Daarbij zijn enkele wijzigingen aangebracht om de bepaling beter te laten aansluiten bij regelingen elders in het wetboek, waaronder in het bijzonder, de voorschriften betreffende de kennisgeving tot niet-vervolging. De bepalingen over het rechtsmiddel dat de verdachte kan instellen naar aanleiding van de kennisgeving (het huidige artikel 5.3.1, vijfde lid) keren terug in artikel 8.4.28. Daarnaast omvat dit artikel, samen met artikel 8.4.28, de omzetting van het huidige artikel 5.3.1, vierde lid, dat ziet op de instemming van benadeelde partij. Ten opzichte van de bestaande wetgeving is de procedure in verband met de benadeelde partij meer in lijn gebracht met de regeling van de kennisgeving aan de verdachte.

Eerste lid

Op grond van het huidige artikel 5.3.1, eerste lid, moet de kennisgeving worden gedaan aan de verdachte die zich in Nederland bevindt of die een bekende woon- of verblijfplaats buiten Nederland heeft en ten aanzien van wie voorlopige hechtenis is toegepast. Tot aan de afschaffing van het gerechtelijk vooronderzoek (GVO) per 1 januari 2013 diende de verdachte ook te worden geïnformeerd als een GVO was ingesteld. De reden daarvoor was dat in gevallen waarin voorlopige hechtenis was toegepast of een GVO was ingesteld de officier van justitie moest beslissen of tot verdere vervolging werd overgegaan. Indien hij besloot tot niet verdere vervolging, dan diende de officier van justitie de verdachte daarvan in kennis te stellen, aan welke kennisgeving een aantal rechtsgevolgen was verbonden. In gevallen waarin de officier van justitie besloot de zaak niet zelf te vervolgen, maar over te dragen aan het buitenland, zou hij op grond van die regeling gehouden zijn geweest de verdachte in kennis te stellen van zijn beslissing tot niet verdere vervolging. Het was evenwel niet de bedoeling dat de daaraan verbonden rechtsgevolgen zouden optreden, maar dat de verdachte verder zou worden vervolgd in een andere staat, mede op grond van het al in Nederland ingestelde opsporingsonderzoek. Daarom gold op grond van artikel 552t (oud) Sv (het latere artikel 5.3.1, tweede lid en derde lid) dat de verdachte in plaats van een kennisgeving niet verdere vervolging een kennisgeving zou ontvangen over het voorstel tot overdracht. Zie Kamerstukken II 1983/84, 15 971 (R 1133) en 15 972, nr. 14, p. 7. Tussen de kennisgeving van niet verdere vervolging en de kennisgeving van het voornemen tot overdracht bestaat dus een duidelijk verband.

Voor het nieuwe wetboek geldt dat de officier van justitie op grond van artikel 3.4.2 is gehouden een verdachte die is verhoord in kennis te stellen van een beslissing tot niet-vervolging. Op grond van de hier voorgestelde bepaling ontvangt die verdachte wanneer het voornemen bestaat om de strafvervolging over te dragen aan het buitenland in plaats van de kennisgeving niet-vervolging een kennisgeving over dit voornemen tot overdracht. Indien de overdracht plaatsvindt nadat de vervolging is aangevangen (zie artikel 8.4.2, tweede lid, en artikel 8.4.3) ontvangt de verdachte respectievelijk de veroordeelde eveneens een kennisgeving over het voornemen tot overdracht.

Op grond van de huidige wettelijke regeling hoeft de kennisgeving alleen te worden gedaan aan verdachten die zich in Nederland bevinden dan wel die een bekende woon- of verblijfplaats in het buitenland hebben. De gedachte achter deze beperking is dat er gevallen in de praktijk zijn waarin het adres van de verdachte niet kan worden achterhaald. De betekening van de kennisgeving zou daardoor onmogelijk worden en daarmee zou er geen overdracht kunnen plaatsvinden. Zie Kamerstukken II 2001/02, 28 351, nr. 3, p. 11–12. Inmiddels zijn er ook mogelijkheden tot elektronische betekening. Daarvoor is wel nodig dat er een elektronisch adres is opgegeven en dat rechtstreekse toezending is toegelaten. In gevallen waarin elektronische betekening niet mogelijk is, is voordat betekening mogelijk is door uitreiking aan de bevoegde autoriteiten (zie artikel 1.9.13, zevende lid), vereist dat de buitenlandse autoriteiten de kennisgeving tevergeefs hebben aangeboden aan het buitenlandse adres (zie artikel 8.2.8, eerste lid). Dat betekent dat voorgenoemd geval waarin betekening niet mogelijk is, zich nog altijd kan voordoen als elektronische betekening niet mogelijk is en de verdachte geen bekende woon- of verblijfplaats heeft. In lijn met de huidige wetgeving is dan ook bepaald dat de kennisgeving over het voornemen tot overdracht in dergelijke gevallen achterwege kan blijven.

In de tweede zin van dit artikellid is een regeling opgenomen ten aanzien van de kennisgeving van de benadeelde partij. Op grond van het huidige artikel 5.3.1, vierde lid, kan een verzoek aan een andere staat, indien de benadeelde partij de wens te kennen heeft gegeven dat haar schade in het strafproces wordt vergoed, slechts worden gedaan na schriftelijke instemming van de benadeelde partij of, indien die instemming niet wordt verkregen, met machtiging van de rechtbank. Deze regeling is opgenomen in het wetboek in lijn met artikel 1, tweede lid, van het niet in werking getreden Verdrag tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom Luxemburg en het Koninkrijk der Nederlanden inzake het overnemen van strafvervolgingen (Benelux overdrachtsverdrag). In die verdragsbepaling is opgenomen dat «indien zich reeds een burgerlijke partij heeft gevoegd» een verzoek aan een van de andere verdragsluitende staten slechts kan worden gedaan «met instemming van die partij, of krachtens een beslissing van de rechter waarbij wordt vastgesteld dat het belang van een goede rechtsbedeling de vervolging in die Staat eist». In de huidige praktijk wordt aan dat voorschrift invulling gegeven door de benadeelde partij schriftelijk te benaderen met de vraag of zij bezwaar heeft tegen een overdracht. Een machtiging wordt gevraagd indien de benadeelde partij vervolgens tijdig kenbaar maakt dat zij, gelet op de wens zich in het strafproces te voegen, belang hecht aan berechting in Nederland. Zie Tekst & Commentaar Strafvordering, vijftiende druk, Deventer: Wolters Kluwer 2023, aantekening 6 bij artikel 5.3.1. Daarmee lijkt de procedure in de praktijk al in belangrijke mate op een bezwaarschriftprocedure. Door de huidige wettelijke vormgeving wijkt de procedure echter af van de procedure die geldt ten aanzien van de verdachte of veroordeelde. Dit betekent dat in gevallen waarin zowel de verdachte of veroordeelde als de benadeelde partij bezwaren hebben tegen de overdracht twee verschillende procedures – bij twee verschillende rechters (gerechtshof respectievelijk rechtbank) – moeten worden gevolgd. Om dit te voorkomen is ervoor gekozen niet alleen de procedure ten aanzien van de verdachte of de veroordeelde te wijzigen van een op de «artikel 12-procedure» gelijkende procedure naar een bezwaarschriftprocedure (zie de toelichting op artikel 8.4.28), maar ook om de procedure voor de benadeelde partij te wijzigen. Net als voor de verdachte of de veroordeelde zal ook ten aanzien van de benadeelde partij gelden dat zij een kennisgeving van het voornemen om de strafvervolging over te dragen zal ontvangen, waartegen bezwaar kan worden gemaakt bij de rechtbank. Het nooit in werking getreden artikel 1, tweede lid, Benelux overdrachtsverdrag biedt daartoe ruimte, nu op grond van die bepaling noch schriftelijke instemming, noch expliciete instemming is vereist, hetgeen de mogelijkheid openlaat om – zoals in de nieuwe regeling en in de bestaande praktijk – te kiezen voor een vorm van stilzwijgende instemming indien de benadeelde partij geen bezwaar maakt tegen de overdracht. De verwijzing naar de vordering van de benadeelde partij is ten opzichte van de bestaande wettekst redactioneel meer in lijn gebracht met de formulering in artikel 1.5.13.

Tweede lid

Dit nieuwe voorschrift bevat een uitwerking van de informatie die in de kennisgeving moet zijn opgenomen ten aanzien van de mogelijkheid tot het instellen van een rechtsmiddel.

Derde lid

Dit artikellid, dat ziet op het achterwege laten van de kennisgeving van niet-vervolging, betreft de omzetting van het huidige artikel 5.3.1, derde lid. Zie ook de toelichting op het eerste lid.

Vierde lid

Naar huidig recht heeft het indienen van een rechtsmiddel tegen de overdracht door de verdachte schorsende werking. Zie Kamerstukken II 1984/85, 15971 (R1133) en 15972, nr. 20a, p. 4. In de praktijk betekent dit dat met het doen van een verzoek wordt gewacht totdat de termijn van twee weken waarbinnen de verdachte het rechtsmiddel kan aanwenden is verstreken. Ten aanzien van de benadeelde partij geldt op grond van het huidige artikel 5.3.1, vierde lid, dat indien de benadeelde partij niet instemt met de overdracht het verzoek pas kan worden gedaan nadat een machtiging van de rechtbank is verkregen. Dit uitgangspunt, dat de officier van justitie respectievelijk de Minister de termijn waarbinnen rechtsmiddelen kunnen worden ingezet, dan wel – indien een rechtsmiddel is ingediend – het oordeel van de rechter, afwacht, is in dit artikellid vastgelegd.