Artikel 8.5.2

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL III [vaststelling Boek 8] › BOEK 8 Internationale en Europese strafrechtelijke samenwerking › HOOFDSTUK 5 Europees onderzoeksbevel › TITEL 5.1 Algemene bepalingen › Artikel 8.5.2 [reikwijdte] · Toelichting 36636 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Zoals bij artikel 8.5.1 aangegeven betreft die bepaling samen met dit artikel de omzetting van het huidige artikel 5.4.1. Het huidige vierde lid van artikel 5.4.1 – waarin is bepaald dat een EOB wordt opgesteld conform het formulier in bijlage A bij de Richtlijn EOB – keert niet terug. Dat de Nederlandse autoriteiten gebruik moeten maken van dit formulier (zie artikel 5 Richtlijn EOB) volgt immers al uit artikel 8.5.5, eerste lid, en dat Nederland moet toetsen of de buitenlandse autoriteiten aan deze verplichting hebben voldaan, volgt al uit artikel 8.5.15.

Eerste lid

Dit artikellid betreft de omzetting van het huidige artikel 5.4.1, eerste lid, naar het nieuwe wetboek, voor zover het gaat om de doelen waarvoor een EOB kan worden uitgevaardigd. Artikel 1, eerste lid, van de Richtlijn EOB geeft immers niet alleen een definitie van het EOB (zie artikel 8.5.1), maar regelt ook – via die definitie – in combinatie met de artikelen 3 en 4 van de richtlijn, voor welk doel een EOB kan worden uitgevaardigd. Dat doel is om in een andere lidstaat een of meer bevoegdheden te laten uitoefenen met het oog op verkrijging van bewijsmateriaal in een strafzaak (vgl. artikel 4 van de richtlijn). Het kan ook gaan om bewijsmateriaal dat al in het bezit is van de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat (artikel 1, eerste lid, tweede zin, van de Richtlijn EOB). Zie voor een toelichting op het begrip «bewijsmateriaal» de inleiding op dit hoofdstuk onder «enkele terminologische aspecten». Van belang is dat de term «strafzaak» in deze richtlijn een autonome betekenis heeft. Onder omstandigheden vallen hieronder ook civiele of administratieve procedures. Gedacht kan worden aan een civiele of administratieve procedure ten aanzien van een rechtspersoon. Een dergelijke procedure valt alleen onder de reikwijdte van het begrip «strafzaak» indien het gaat om een procedure ten aanzien van een rechtspersoon die samenhangt met een strafrechtelijke procedure (tegen natuurlijke personen) en die verband houdt met een strafbaar feit of een wetsovertreding waarvoor die rechtspersoon in de uitvaardigende lidstaat aansprakelijk gesteld of gestraft kan worden (artikel 4, onderdeel d, van de Richtlijn EOB). Voor de uitvaardiging door Nederland van een EOB heeft dit laatste geen betekenis. In Nederland kunnen rechtspersonen immers strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld (artikel 51 van het Wetboek van Strafrecht; zie ook Kamerstukken II 2016/17, 34 611, nr. 3, p. 23 (toelichting bij artikel 4 van de Richtlijn EOB)). De bepaling is in de richtlijn opgenomen omdat er lidstaten zijn waar rechtspersonen niet via het strafrecht aansprakelijk kunnen worden gesteld voor strafbare feiten. In dergelijke lidstaten kunnen – mede gelet op de verplichtingen daartoe uit materieel strafrechtelijke EU-instrumenten – rechtspersonen wel via het bestuurs- of civiele recht ter verantwoording worden geroepen voor (bepaalde) strafbare feiten die door hen zijn gepleegd. EOB’s uitgevaardigd door die lidstaten die betrekking hebben op een dergelijke procedure, moeten op grond van de richtlijn door Nederland worden erkend en uitgevoerd voor zover die procedure samenhangt met een strafrechtelijke procedure (tegen natuurlijke personen) en direct verband houdt met de aansprakelijkheidsstelling van die rechtspersoon voor een strafbaar feit.

Blijkens de bepaling wordt een EOB uitgevaardigd door een rechterlijke autoriteit van een lidstaat. De term «rechterlijke autoriteit» moet worden uitgelegd overeenkomstig artikel 2, onderdeel c, van de Richtlijn EOB. Dat betekent dat hieronder ook wordt verstaan de officier van justitie. Zie in dit verband ook ECLI:EU:C:2020:1002 en het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de uitvoering van Richtlijn 2014/41/EU (COM(2021) 409 final), p. 4. Anders dan in het huidige artikel 5.4.1, eerste lid, is geen uitzondering opgenomen voor Ierland en Denemarken. Uit artikel 8.1.2, tweede lid, volgt al dat niet gedoeld wordt op een beslissing afkomstig van een rechterlijke autoriteit uit een van deze landen, aangezien deze landen niet gebonden zijn door de Richtlijn EOB (zie de overwegingen 44 en 45 bij de richtlijn).

Tweede lid

Met dit artikellid, dat overeenkomt met het huidige artikel 5.4.1, tweede lid, wordt de inhoud artikel 4, onderdelen b en c, Richtlijn EOB opgenomen in de wet. Die artikelonderdelen van de richtlijn voorzien in de mogelijkheid om een EOB uit te vaardigen voor het onderzoek naar strafbare feiten die bestuursrechtelijk worden afgedaan. Gedacht kan worden aan de administratieve handhaving van verkeersvoorschriften.

Derde lid

Een EOB kan niet worden gebruikt in het kader van een gemeenschappelijk onderzoeksteam. De meerwaarde van een dergelijk team is immers dat bewijsmateriaal binnen dit team gedeeld kan worden zonder dat daarvoor een rechtshulpverzoek of EOB nodig is. Zie ook de toelichtende nota bij het aanvankelijke richtlijnvoorstel (Raad van de Europese Unie, 9288/10 COPEN 117 ADD 1, p. 5). In artikel 3 van de Richtlijn EOB wordt dan ook bepaald dat het EOB niet ziet op de instelling en de bewijsvergaring in het kader van een gemeenschappelijk onderzoeksteam. Dit voorschrift, dat in het huidige artikel 5.4.1, derde lid, is opgenomen, wordt met onderhavig artikellid in het nieuwe wetboek vastgelegd. Voor het instellen van een gemeenschappelijk onderzoeksteam wordt verwezen naar Hoofdstuk 3.