Artikel 4.2.26c

Toelichting op voorstel ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL IV [wijzigingen in Boek 4 van het Wetboek van Strafvordering] › Onderdeel H · Toelichting 36913 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

In het kader van de regeling van procesafspraken worden na artikel 4.2.26 drie nieuwe artikelen ingevoegd (zie ook paragraaf 3.4 van het algemeen deel van de memorie van toelichting). De nieuwe artikelen 4.2.26a tot en met 4.2.26c worden hieronder toegelicht.

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL IV [wijzigingen in Boek 4 van het Wetboek van Strafvordering] › Onderdeel H › Artikel 4.2.26c [gevolgen van het niet toelaten van procesafspraken] · Toelichting 36913 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Eerste en tweede lid

In dit artikel zijn de gevolgen geregeld van het niet toelaten van procesafspraken. In het eerste lid is geregeld dat in de gevallen waarin de rechtbank de procesafspraken niet toelaat, er eenmalig een mogelijkheid bestaat om – mede aan de hand van de motivering van de rechterlijke beslissing om de procesafspraken niet toe te laten (zie de toelichting op artikel 4.2.26a, vierde lid) – in overleg te treden over aanpassing van de procesafspraken. Met het oog op de voortgang van de procedure is in de wet vastgelegd dat de officier van justitie slechts eenmaal aangepaste procesafspraken kan voorleggen aan de rechtbank.

In de gevallen waarin de rechtbank de afspraken niet toelaat, kan de officier van justitie ook, op grond van het tweede lid, een vordering tot wijziging van de tenlastelegging indienen. Deze bepaling is relevant indien feiten niet zijn ten laste gelegd als onderdeel van de procesafspraken. Als de procesafspraken van tafel zijn, kan de officier van justitie opnieuw een vervolgingsbeslissing nemen over de buiten de tenlastelegging gelaten feiten. Hij kan deze alsnog seponeren, daarvoor een strafbeschikking uitvaardigen, een afzonderlijke procesinleiding indienen, of de tenlastelegging aanvullen onder de voorwaarden gesteld in dit artikellid. In die situatie zijn de artikelen 4.2.27 en 4.2.28 van toepassing, met uitzondering van het bepaalde in artikel 4.2.27, tweede lid, tweede zin. De achterliggende gedachte is dat de officier van justitie de ruimte moet krijgen om de tenlastelegging aan te vullen met niet ten laste gelegde feiten, ook als de tenlastelegging daardoor niet langer hetzelfde feit in de zin van artikel 68 van het Wetboek van Strafrecht inhoudt. Een voorwaarde is daarbij wel dat het een of meer feiten betreft die in de procesafspraken zijn vermeld als uit de tenlastelegging weggelaten feiten. Van die feiten weet de verdachte dan immers dat zij mogelijk, indien de procesafspraken niet worden toegelaten, alsnog kunnen worden ten laste gelegd. Bovendien is van belang dat de verdachte, na het toevoegen van de betreffende feiten, voldoende tijd en gelegenheid krijgt om zijn verdediging voor te bereiden en bijvoorbeeld onderzoekswensen in te dienen. Doordat de verdachte van meet af aan weet dat het buiten de tenlastelegging houden van feiten niet definitief is totdat de rechter onherroepelijk uitspraak heeft gedaan na toelating en met inachtneming van de procesafspraken, en doordat hij tijd en gelegenheid krijgt om zijn verdediging voor te bereiden, wordt gewaarborgd dat deze werkwijze strookt met het recht op een eerlijk proces, meer in het bijzonder met artikel 6, derde lid, onderdeel a en b, EVRM. Overigens is het weglaten van strafbare feiten uit de tenlastelegging alleen mogelijk voordat een procesinleiding is ingediend. Daarna kan – zoals in paragraaf 3.1 van het algemeen deel van de memorie van toelichting ook is benoemd – de tenlastelegging alleen worden gewijzigd binnen de kaders van artikel 4.2.27. Dit bevordert dat procesafspraken worden gemaakt voordat het onderzoek op de terechtzitting een aanvang neemt, in welke fase de meeste proceseconomische voordelen kunnen worden behaald. Ook zou een keuze om mogelijk te maken dat feiten alsnog uit de tenlastelegging zouden kunnen worden geschrapt, betekenen dat de verdachte voor die feiten zijn straf volledig ontloopt, terwijl de strafvermindering in artikel 4.3.4, tweede lid, maximaal een derde bedraagt ten opzichte van de straf die de rechter overwoog op te leggen zonder procesafspraken. Om die redenen wordt vastgehouden aan de bestaande regel dat na indiening van de procesinleiding geen feiten van de tenlastelegging kunnen worden geschrapt.

Derde lid

Dit lid regelt wat er gebeurt als de procesafspraken niet worden toegelaten, en vervolgens geen aangepaste procesafspraken worden voorgelegd dan wel de voorgelegde aangepaste procesafspraken ook worden afgewezen. Vastgelegd wordt dat als procesafspraken niet worden toegelaten omdat niet is voldaan aan één of meer van de drie criteria, neergelegd in artikel 4.2.26b, eerste lid, onderdelen d tot en met f, de leden van de rechtbank die over de procesafspraken hebben geoordeeld niet deelnemen aan de verdere berechting. Dit voorschrift wordt in de wet neergelegd op advies van de NVvR en de NOvA. Deze organisaties hebben aangegeven dat zo’n wettelijke waarborg voorkomt dat twijfels kunnen rijzen over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechtbank. Hoewel de toetsing aan deze criteria niet vraagt om een oordeel over de schuld van de verdachte, de kwalificatie van het strafbare feit of de op te leggen straf, kan deze wel een beoordeling van een of meer inhoudelijke aspecten van de voorliggende zaak inhouden. De andere toetsingscriteria, genoemd in artikel 4.2.26b, eerste lid, onderdelen a, b en c, vergen niet zo’n inhoudelijk oordeel, zodat in gevallen waarin de rechtbank procesafspraken op een van die gronden niet toelaatbaar acht, geen beletsel bestaat om dezelfde zittingscombinatie met de verdere berechting te belasten.

Deze bepaling is van toepassing zowel in de gevallen waarin de rechtbank direct na het voorleggen van de procesafspraken tot het oordeel komt dat deze niet kunnen worden toegelaten, als in de gevallen waarin de rechtbank de afspraken nadat deze zijn voorgelegd aanvankelijk heeft toegelaten, maar daar op een later moment in de procedure van terugkomt. Ook als bij de beraadslaging na afloop van het onderzoek op de terechtzitting blijkt dat de rechtbank de afspraken niet wil volgen en heropening van het onderzoek aangewezen is (op grond van het bepaalde in artikel 4.3.4, derde lid, of omdat de rechtbank dat zelf aangewezen acht), is het dus mogelijk om eenmaal gewijzigde procesafspraken voor te leggen, en geldt als consequentie van het definitief niet toelaten van de procesafspraken op een van de gronden genoemd in artikel 4.2.26b, eerste lid, onderdeel d tot en met f, dat de samenstelling van de zittingscombinatie moet worden gewijzigd.

De schriftelijk vastgelegde procesafspraken en de stukken die in verband daarmee bij de processtukken zijn gevoegd, blijven deel uitmaken van het procesdossier. Tot die stukken behoren ook het proces-verbaal van de terechtzitting, dat een zakelijke weergave bevat van hetgeen met betrekking tot de gemaakte procesafspraken op de terechtzitting is besproken, en het – afzonderlijk vastgelegde of in dat proces-verbaal aangetekende – tussenvonnis waarin de gemotiveerde beslissing is opgenomen om de procesafspraken niet toe te laten. Dit betekent dat de latere zittingscombinatie kennis kan nemen van de procesafspraken en de gronden waarop zij niet zijn toegelaten. Het huidige en nieuwe wetboek voorzien niet in de mogelijkheid om processtukken uit het procesdossier te verwijderen: eenmaal gevoegde processtukken blijven gevoegd (ECLI:NL:HR:2012:BU2046). Die regel draagt bij aan de transparantie van het strafproces (ECLI:NL:PHR:2012:BU2046). De rechter moet immers kennis kunnen nemen van wat zich in de zaak heeft afgespeeld. Het gegeven dat in een eerder stadium procesafspraken zijn gemaakt, kan bijvoorbeeld van belang zijn bij de beoordeling of de redelijke termijn voor de berechting is overschreden.