Artikel 7.2.1

Toelichting ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL II [vaststelling Boek 7] › BOEK 7 Tenuitvoerlegging › HOOFDSTUK 2 Toezicht, voorwaarden en omzetting › TITEL 2.1 Toezicht › Artikel 7.2.1 [toezicht op de naleving] · Toelichting 36636 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

Het toezicht op de naleving van vrijheidsbeperkende straffen, maatregelen, aanwijzingen en voorwaarden is nauw verbonden met de aanhouding van de veroordeelde (artikel 7.2.2) en met de vordering die de officier van justitie indient bij de rechter-commissaris en/of de rechtbank ter verkrijging van een vervolgbeslissing (artikelen 7.2.3 en 7.2.7). De officier van justitie is om deze reden verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving met betrekking tot het verkrijgen van vervolgbeslissingen (vgl. Kamerstukken II 2014/15, 34 086, nr. 3, p. 34 e.v.). De Minister is verantwoordelijk voor het feitelijke toezicht op de naleving.

Het feitelijke, dagelijkse toezicht wordt in de praktijk meestal uitgeoefend door de reclassering. In het kader van het toezicht kan ook een rol zijn weggelegd voor ambtenaren van politie, aangesteld voor de uitvoering van de politietaak, voor militairen van de Koninklijke marechaussee en voor opsporingsambtenaren van de bijzondere opsporingsdiensten. Deze ambtenaren houden geen actief toezicht zoals de reclassering dat doet, in de vorm van doorlopende of periodieke controle, maar hebben wel een signaleringsfunctie indien zij tijdens hun reguliere opsporings- of handhavingswerkzaamheden constateren dat de verdachte of veroordeelde zich niet houdt aan een voorwaarde of aanwijzing. De Politie, KMar en BOD’en spreken in dit verband over reactieve handhaving. De diensten komen bijvoorbeeld in actie indien de veroordeelde een nieuw strafbaar feit pleegt en zich dus niet houdt aan de algemene voorwaarde om geen nieuw strafbaar feit te plegen. Ook is denkbaar dat de diensten in het kader van hun reguliere werkzaamheden constateren dat een locatieverbod of contactverbod niet wordt nageleefd. De diensten zullen in deze gevallen handhavend optreden en de officier van justitie en de Minister informeren als onderdeel van hun reguliere taakstelling.

Dit artikel is gebaseerd op het huidige artikel 6:3:14, dat met enkele aanpassingen is overgenomen. Het huidige artikel 6:3:14, vijfde lid, inhoudende de bevoegdheid van de officier van justitie om van eenieder de gegevens te vorderen die nodig zijn voor het houden van toezicht op de naleving, is veralgemeniseerd om ook de andere tenuitvoerleggingstaken van het openbaar ministerie te omvatten. De bevoegdheid is om die reden verplaatst naar Boek 1, Hoofdstuk 10 (Tenuitvoerlegging). Zie artikel 1.10.8, tweede lid, in samenhang met artikel 1.10.6, en de toelichting op die beide artikelen.

Eerste lid

Het toezicht betreft in de eerste plaats de naleving van voorwaarden die in de verschillende fases van het strafproces – dus ook buiten de fase van de tenuitvoerlegging – kunnen worden gesteld of van rechtswege gelden (onderdeel a). Denk aan voorwaarden bij een schorsing van de voorlopige hechtenis (artikel 2.5.33), een beslissing tot niet-vervolging (artikel 3.4.1), een voorwaardelijk niet tenuitvoergelegde straf of maatregel (artikel 14c van het Wetboek van Strafrecht), een terbeschikkingstelling met voorwaarden (artikel 38 van het Wetboek van Strafrecht), een voorwaardelijke beëindiging van de verpleging van overheidswege (artikel 7.4.5), een strafonderbreking (artikel 7.3.4), een voorwaardelijke invrijheidstelling (artikel 7.3.9) of een gratieverlening (artikel 13 Gratiewet). Daarnaast gaat het om toezicht op zelfstandige vrijheidsbeperkende interventies (onderdelen b en c), zoals een gedragsaanwijzing van de officier van justitie (artikel 6.5.1), een gedragsaanwijzing in een strafbeschikking (artikel 3.3.1), de bijkomende straf van ontzetting van het recht om ambten of bepaalde ambten te bekleden of het recht om bepaalde beroepen uit te oefenen (artikel 32 van het Wetboek van Strafrecht) en de gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregelen (artikelen 38v en 38z van het Wetboek van Strafrecht). De opsomming in het eerste lid komt overeen met het huidige artikel 6:3:14, eerste lid, met dien verstande dat de transactie is toegevoegd en het huidige onderdeel a, onder 1° – voorwaarden gesteld bij uitstel van de beslissing of vervolging moet plaatshebben – niet langer afzonderlijk wordt genoemd omdat deze situatie valt onder voorwaarden bij een beslissing tot niet-vervolging.

Tweede en derde lid

Als de rechter of de officier van justitie opdracht heeft gegeven tot het houden van reclasseringstoezicht, geeft de Minister een reclasseringsinstelling opdracht toezicht te houden en de verdachte of de veroordeelde ten behoeve daarvan te begeleiden. De rechter kan bijvoorbeeld opdracht geven tot het houden van reclasseringstoezicht indien hij bepaalt dat de straf of een gedeelte daarvan voorwaardelijk niet zal worden tenuitvoergelegd (artikel 14c, zesde lid, van het Wetboek van Strafrecht). De officier van justitie kan een dergelijke opdracht bijvoorbeeld geven in een strafbeschikking, of in het kader van een voorwaardelijke invrijheidstelling (artikel 7.3.9, derde lid). Deze opdrachtverlening door de Minister aan de reclassering verloopt via het CJIB.

De Minister kan ook ambtshalve een opdracht tot reclasseringstoezicht geven. Een ambtshalve toezichtopdracht kan bijvoorbeeld aangewezen zijn indien de rechter of de officier van justitie abusievelijk heeft nagelaten opdracht te geven tot het houden van reclasseringstoezicht. In beleidsregels is nader uitgewerkt in welke gevallen een ambtshalve toezichtopdracht aangewezen is. Ook kan het voorkomen dat een bijzondere voorwaarde is gesteld of een bijkomende straf is opgelegd zonder dat reclasseringstoezicht is bevolen en waarbij ook ambtshalve reclasseringstoezicht niet het gewenste toezicht oplevert. In dat geval wordt – ook in de huidige praktijk – toezicht gehouden door andere instellingen of personen. In het derde lid is deze mogelijkheid geëxpliciteerd. Van toezicht door andere instellingen of personen kan bijvoorbeeld sprake zijn bij de verplichting tot wijziging van een bedrijfsstructuur, bij een (tijdelijk) verbod op het houden van dieren of het voeren van een onderneming, of bij de verplichting tot het volgen van onderwijs door een niet leerplichtige veroordeelde. De Minister kan, bij wijze van uitzondering, in deze gevallen een specifieke instelling of persoon opdracht geven tot het houden van toezicht. Het CJIB heeft hierover afspraken gemaakt (of is hierover in gesprek) met meerdere toezichthoudende organisaties, waaronder de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, de Dienst Uitvoering Onderwijs, de Kamer van Koophandel, de Belastingdienst en het Centraal Bureau voor de Rijvaardigheid.

Tot slot kan de Minister een reeds gegeven toezichtopdracht wijzigen indien daartoe aanleiding is. Een wijziging kan aan de orde zijn bij een verhuizing van de verdachte of de veroordeelde, of omdat de uitvoering van het toezicht daartoe anderszins aanleiding geeft. Ten aanzien van reclasseringstoezicht is daarbij ook denkbaar dat de opdracht wordt overgedragen van een gecertificeerde instelling naar een reclasseringsinstelling, of andersom. Zie hierover nader de toelichting op artikel 7.7.5.

Vierde lid

De verdachte of de veroordeelde die onder toezicht is gesteld, is verplicht medewerking te verlenen aan het reclasseringstoezicht. Onder de verplichting om mee te werken aan het reclasseringstoezicht wordt mede begrepen de medewerking aan huisbezoeken en het zich melden bij de reclasseringsinstelling zo vaak en zolang als de reclasseringsinstelling dit noodzakelijk acht. Reclasseringstoezicht is immers niet mogelijk als de onder toezicht gestelde weigert zich op het kantoor van de reclassering te melden voor gesprekken. Deze verplichting geldt ook voor degene aan wie een beroepsverbod is opgelegd.

Vijfde lid

Volledigheidshalve is in dit artikellid – in aanvulling op artikel 7.1.16, eerste lid – specifiek voor het toezicht bepaald dat ten behoeve daarvan de identiteit van de verdachte of de veroordeelde wordt vastgesteld op de wijze bedoeld in artikel 1.4.8, eerste en tweede lid. Daarmee is ook het huidige artikel 257a, vijfde lid, overgenomen, voor zover die bepaling ziet op aanwijzingen in een strafbeschikking die betrekking hebben op het gedrag van de verdachte. Op advies van de 3RO is de identiteitsvaststelling ondergebracht in een apart lid, zodat het ook geldt bij ander toezicht dan reclasseringstoezicht. Mede in navolging van dat advies is toegevoegd dat de verdachte of veroordeelde verplicht is medewerking te verlenen aan de identiteitsvaststelling door het ter inzage aanbieden van een identiteitsbewijs of door het nemen van een of meer vingerafdrukken.

Zesde lid

Het is belangrijk dat de officier van justitie en de Minister op de hoogte blijven van het toezicht. Dit lid voorziet in de gewenste terugkoppeling door de reclasseringsinstelling en door de instellingen of personen, bedoeld in het derde lid. Met het OM en de 3RO wordt gedeeld dat de toezichthouder niet in algemene zin hoeft te rapporteren over het gehouden toezicht. De plicht om zonder aanleiding inlichtingen te verschaffen is dan ook niet overgenomen uit het huidige artikel 6:3:14, vierde lid, vanuit de gedachte: geen nieuws is goed nieuws. Dat ligt uiteraard anders in geval van het niet naleven van de in het eerste lid genoemde vrijheidsbeperkingen, bij het niet meewerken aan het toezicht, of als de veiligheid dat anderszins vereist. In dat geval wordt primair de officier van justitie geïnformeerd vanwege diens verantwoordelijkheid om – zo nodig direct – vorderingen in te dienen bij de rechter-commissaris of de rechtbank voor het nemen van een vervolgbeslissing. Slechts bij uitzondering is denkbaar dat een overtreding niet (direct) wordt gemeld. Als de verdachte of veroordeelde bijvoorbeeld niet of te laat verschijnt op zijn afspraak bij de reclassering, kan op basis van de omstandigheden van het geval soms worden volstaan met een mondelinge waarschuwing. Een melding wordt wel gedaan bij een officiële waarschuwing of als een vervolgbeslissing nodig wordt geacht. Bijvoorbeeld na meerdere kleine overtredingen, na een enkele ernstige overtreding of in geval van een zorgelijke of risicovolle ontwikkeling in het gedrag van de verdachte of veroordeelde. Het is uitdrukkelijk aan de officier van justitie om te beslissen of consequenties moeten worden verbonden aan de niet-naleving, zo wordt opgemerkt richting het OM. Het is niet aan de Minister om op die magistratelijke beslissing voor te sorteren. Voor zover de omstandigheden dit toelaten kan de toezichthouder wel advies geven over de gewenste vervolgbeslissing. Dat advies kan bijvoorbeeld inhouden dat de schorsing van de voorlopige hechtenis moet worden gewijzigd of opgeheven (artikel 2.5.34), dat aanvullende voorwaarden of een verlengde proeftijd wenselijk zijn (artikel 7.2.6) of dat de voorwaardelijk niet tenuitvoergelegde straf of maatregel alsnog (deels) moet worden tenuitvoergelegd (artikel 7.2.7). Naast de officier van justitie wordt ook de Minister geïnformeerd over de niet-naleving zodat deze, als verantwoordelijke voor de tenuitvoerlegging, de administratie op persoonsniveau compleet kan houden. Uiteraard kunnen de officier van justitie en de Minister ook gelijktijdig worden geïnformeerd. De Minister kan de officier van justitie ten behoeve van diens afweging voorzien van eventuele aanvullende informatie met betrekking tot de persoon van de verdachte of veroordeelde.

Toelichting op voorstel ARTIKELSGEWIJS DEEL › ARTIKEL VII [wijzigingen in Boek 7 van het Wetboek van Strafvordering] › Onderdeel C · Toelichting 36913 (KWEST-structuur) · verificatie tegen officiële XML: verified · bron

De wijzigingen in artikel 7.2.1 houden grotendeels verband met de herstructurering van (bijzondere) voorwaarden en het toezicht op de naleving daarvan (zie ook paragraaf 9 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting). Alleen de wijziging in het zesde lid heeft betrekking op de verbetering van de regeling van de buitengerechtelijke afdoening. In dat artikellid wordt «aanwijzing» vervangen door «gedragsaanwijzing». Na het afschaffen van de mogelijkheid om in de strafbeschikking aanwijzingen te geven, ziet het begrip «aanwijzingen» in artikel 7.2.1, eerste lid, onderdeel b, namelijk alleen nog op gedragsaanwijzingen in de zin van artikel 6.5.1.

Wijziging eerste lid

Aangezien in het gewijzigde artikel 3.4.1 is geregeld dat een voorwaardelijk sepot voortaan alleen nog mogelijk is onder de algemene voorwaarde van het niet plegen van strafbare feiten, en daarbij anders dan in de eerste vaststellingswet nog het geval was, geen bijzondere voorwaarden meer kunnen worden gesteld, kan artikel 7.2.1, eerste lid, onderdeel a, subonderdeel 1°, zoals opgenomen in de tweede vaststellingswet vervallen. Aangezien geen bijzondere voorwaarden meer kunnen worden gesteld, vindt immers ook geen toezicht op de naleving daarvan plaats. Daarnaast vervalt in het eerste lid, onderdeel a, subonderdeel 4° (nieuw) «onderbreking of». Zoals in de toelichting bij het schrappen van de artikelen 7.3.4 en 7.3.6, tweede lid, is toegelicht, wordt de regeling van de strafonderbreking overgeheveld naar de Penitentiaire beginselenwet en de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen. Daarmee valt het toezicht op de naleving van de voorwaarden die kunnen worden verbonden aan de strafonderbreking niet langer onder het bereik van artikel 7.2.1 van het nieuwe wetboek. Dat geniet de voorkeur, nu het toezicht op de naleving van voorwaarden die kunnen worden verbonden aan de strafonderbreking op enkele onderdelen afwijkt. Onder andere bestaat in de huidige praktijk slechts in een beperkt aantal gevallen aanleiding voor reclasseringstoezicht. Daarnaast wijkt de mogelijke reactie op een schending van de voorwaarden af, omdat de officier van justitie daarbij in beginsel geen rol heeft.

Wijzigingen derde lid

In het derde lid kwam al tot uitdrukking dat de Minister, bij wijze van uitzondering, een specifieke instelling of persoon ambtshalve opdracht kan geven tot het houden van toezicht. Hieraan is eerder aandacht besteed in de memorie van toelichting bij de tweede vaststellingswet (zie de toelichting bij artikel 7.2.1; Kamerstukken II 2024/25, 36 636, nr. 3, p. 64 e.v.). In het verlengde daarvan is met deze aanvullingswet in verschillende voorwaardelijke modaliteiten geëxpliciteerd dat ook de rechter of officier van justitie kan bepalen dat een toezichtopdracht, bij wijze van uitzondering, niet aan de reclassering maar aan een andere instelling of persoon wordt gegeven. Het derde lid wordt geherformuleerd zodat ook in dat geval de Minister een dergelijke instelling of persoon een toezichtopdracht geeft. Ook dan verloopt de opdrachtverlening door de Minister via het CJIB. In vergelijking met het tweede lid wordt in het derde lid enkel gesproken over een opdracht «toezicht» te houden en niet over een opdracht toezicht te houden «en de verdachte of de veroordeelde ten behoeve daarvan te begeleiden». Bij dergelijke andere instellingen of personen zal het namelijk met name gaan om de controle op de naleving van een specifieke bijzondere voorwaarde, maatregel, gedragsaanwijzing of bijkomende straf en niet om begeleiding.

Wijzigingen vierde lid

Dit artikellid regelt de van rechtswege geldende voorwaarden – die gelden voor de verdachte of de veroordeelde als een toezichtopdracht is gegeven – op één plaats op uniforme wijze. Hierdoor kan de aanduiding dat een verdachte of veroordeelde moet meewerken aan reclasseringstoezicht of de identiteitsvaststelling op diverse plaatsen in het nieuwe wetboek en het Wetboek van Strafrecht achterwege blijven. In lijn met het consultatieadvies van de Rvdr over de tweede vaststellingswet wordt gezorgd voor een uniforme formulering van de van rechtswege geldende voorwaarden.

Beoogd wordt duidelijker tot uitdrukking te brengen dat deze voorwaarden enkel van rechtswege voor de verdachte of veroordeelde gelden indien bijzondere voorwaarden, maatregelen of aanwijzingen die het gedrag van de verdachte of de veroordeelde betreffen of diens vrijheid beperken zijn gesteld of indien een bijkomende straf van ontzetting van het recht om ambten of bepaalde ambten te bekleden en het recht om bepaalde beroepen uit te oefenen is opgelegd én sprake is van toezicht. De van rechtswege geldende voorwaarden zijn dus gekoppeld aan het geven van de toezichtopdracht. Zoals in paragraaf 9 van het algemeen deel van de memorie van toelichting is aangegeven, faciliteren de van rechtswege geldende voorwaarden immers de uitoefening van het toezicht. Indien de verdachte of veroordeelde zich niet aan de van rechtswege geldende voorwaarden houdt, kunnen daaraan gevolgen worden verbonden. In reactie op een vraag in het advies van de 3RO over de tweede vaststellingswet wordt opgemerkt dat bij de verplichting tot het meewerken aan de identiteitsvaststelling middels het nemen van een of meer vingerafdrukken of het aanbieden van een identiteitsbewijs als bedoeld in artikel 1 van de Wet op de identificatieplicht de verdachte of veroordeelde verplicht is om aan beide wijzen van het vaststellen van de identiteit medewerking te verlenen. Conform de Aanwijzingen voor de regelgeving omvat het woord «of» namelijk mede de situatie dat meer dan een van de gevallen zich tegelijk voordoet («en/of»).